II SA/Wa 69/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Joanna Kube, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Monika Michnik-Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) stanowiącą 22 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2008 r., odmawiającą przyznania D. S. renty specjalnej. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności ze schorzeniami narządów ruchu o charakterze trwałym, które zostało wydane na stałe. Była zarejestrowana jako osoba niepełnosprawna bezrobotna i otrzymała z tego tytułu zasiłek. Status osoby bezrobotnej utraciła w związku z błędnym, jej zdaniem, sklasyfikowaniem gruntów będących własnością zainteresowanej, z czym się nie zgodziła i wystąpiła o zmianę błędnych zapisów. Planowała uruchomić własną działalność gospodarczą, a za kredyt uzyskany z PEFRON-u w tym celu zakupiła komputer z monitorem. Obecnie wnioskodawczyni nie pobiera renty z uwagi na brak spełnienia warunku niezdolności do pracy, utrzymuje się z alimentów w kwocie 250 zł miesięcznie od męża, z którym od 2003 r. pozostaje w separacji. Ponadto osiąga dochód w wysokości 330,97 zł z gospodarstwa rolnego. Jako dokonania dla kraju i społeczeństwa D. S. wskazała start w wyborach parlamentarnych w 2006 r., prowadzenie wyjątkowego i niepowtarzalnego gospodarstwa ogrodniczego biodynamicznego, organizowanie praktyk dla uczniów i studentów w gospodarstwie, przynależność do Ligi Polskich Rodzin, funkcję ławnika, pracę w Lidze Ochrony Praw Człowieka, działalność ekologiczną, pracę na rzecz komisji wyborczej w latach 2003-2006. Prezes Rady Ministrów stwierdził, że sytuacja materialno-bytowa wnioskodawczyni jest trudna, jednakże zgromadzone w sprawie dokumenty nie przemawiają za wystąpieniem szczególnego przypadku umożliwiającego przyznanie jej świadczenia specjalnego. Podniósł, iż podstawą uzyskania takiego świadczenia jest przede wszystkim wykazanie okoliczności, które świadczą, że wnioskodawca w swej działalności, np. politycznej, sportowej, kulturowej, społecznej czy gospodarczej, położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do tych dokonań. Organ wskazał również, że objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" takich okoliczności jak stan zdrowia prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenia na zasadzie powszechności, co stanowiłoby nadużycie instytucji ubezpieczeniowych. Celem, jak podał, ustanowienia emerytury lub renty przyznanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, natomiast działalność wnioskodawczyni nie posiada znamion wybitnej, a w dodatku jest to działalność jedynie lokalna. W ocenie organu do udzielenia stosownej pomocy finansowej i rzeczowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach socjalno-bytowych powołane zostały terenowe ośrodki pomocy społecznej. Ponadto omawiane świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub jego Prezesa, świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podlegają innym regulacjom prawnym i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. Ustawodawca do wyłącznego uznania Prezesa Rady Ministrów pozostawił ocenę, jakie okoliczności należy uznać za szczególne. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. S. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem w niej zawartym. Powołała się na krzywdę, jakiej doznała od Państwa Polskiego w związku z błędnymi zapisami w ewidencji jej gruntów, podając przy tym spis spraw, jakie toczyły się i toczą w tym przedmiocie. Ponownie wskazała na swoje zasługi wynikające z organizowania praktyk uczniowskich i studenckich w swoim ekologicznym biodynamicznym gospodarstwie. Kolejny raz odniosła się również do swojego stażu pracy i okresu ubezpieczenia, które jednak nie pozwalają na przyznanie nawet świadczenia przedemerytalnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenie przewidziane w ww. przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu rozstrzygającego sprawy takich świadczeń. Z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, bowiem ustawodawca odwołuje się jedynie do pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem brak jest w nim określenia granic uznania administracyjnego. Wykładnię w/w pojęcia pozostawiono wprost rozstrzygnięciu organu. Jednakże stosownie do przepisu art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia specjalnego związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany też do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego art. 9 k.p.a.. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył wskazanych wyżej przepisów. W szczególności Prezes Rady Ministrów dokonał prawidłowej wykładni użytego w przepisie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Trafne jest stanowisko organu, iż orzecznictwo łączy znaczenie użytego tu określenia z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok WSA w Warszawie z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1954/04, Lex 171678). Brana jest też pod uwagę zgodnie z orzecznictwem, sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia (wyrok WSA w Warszawie z 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko, które zostało potwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (OTK-A 2006/9/123). We wskazanym rozstrzygnięciu Trybunał wyraził bowiem pogląd, że: "celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności". Trybunał Konstytucyjny stwierdził ponadto w cytowanym wyroku, że: "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem nie spełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż D. S. nie wykazała, by jej sytuacja nosiła znamiona tak rozumianego "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie sposób bowiem za takowy uznać zarówno podawanych przez nią zasług sprowadzających się do działalności politycznej czy też społecznej o charakterze lokalnym, a polegających w szczególności na kandydowaniu do parlamentu z listy określonej partii politycznej, czy też przyjmowania na praktyki w swoim gospodarstwie uczniów i studentów. Także innowacyjny charakter, w jej mniemaniu, prowadzonego przez skarżącą gospodarstwa ekologicznego, biodynamicznego, za takowy uznany być nie może. Wreszcie podawane przez skarżącą okoliczności związane z błędnym, jej zdaniem, sklasyfikowaniem posiadanych przez nią gruntów, nie mogą być potraktowane jako zdarzenie losowe, natomiast o przyznaniu wnioskowanego świadczenia nie może przesądzać tylko trudna sytuacja socjalno-bytowa. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu w ramach pomocy prawnej Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 w/w ustawy w związku z § 418 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).