II SA/Wa 824/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Janusz Walawski (spr.), Andrzej Kołodziej, , Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2012 r. sprawy ze skargi H. W. – przedstawicielki ustawowej małoletniego K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] stycznia 2012 r., 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. S. P. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] marca 2012 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzająca z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego K. W. W uzasadnieniu decyzji, organ podał m.in., że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. Szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) odnoszą się również do osoby zmarłej. Za szczególne okoliczności uważa się wyłącznie zdarzenia lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Skoro w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, to wnioskowane przez matkę dziecka świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż w przebiegu ubezpieczenia zmarłego wystąpiły liczne przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy nie wynika, że w tych okresach zmarły ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że do dnia śmierci nie została ustalona całkowita niezdolność do pracy. Udowodnione okresy składkowe wynoszą łącznie 20 lat, 3 miesiące i 18 dni. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10 – leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy – na 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – zostało udowodnione jedynie 1 rok, 3 miesiące i 19 dni. Trudne warunki materialne rodziny i brak środków na utrzymanie nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez H. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, iż została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 9 i art. 77 § 1 Kpa. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zwolnienie od kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i przedstawił argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów, organ podał, że skarżąca zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania ogranicza się do formułowania roszczeń, których nie popiera żadnymi dowodami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a. - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym - bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast w tym przypadku o wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowany nie spełnia warunków - przewidzianych ustawą emerytalną - do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż: "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku". Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż dla Sądu nie ulega wątpliwości, iż organ błędnie ocenił, iż przesłanka szczególnych okoliczności w sprawie nie zaistniała. Uchybienie to jest na tyle istotne, iż samo w sobie mogłoby być przyczyną uzasadniającą uchylenie decyzji. Organ wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt, iż zmarły ojciec dziecka w chwili zgonu był zatrudniony i były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Zgon nastąpił nagle. Zgadzając się z ustaleniami organu w zakresie dotyczącym przebiegu zatrudnienia zmarłego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie można jednak przyjąć, iż zaistniałe zdarzenie, tzn. zgon ubezpieczonego nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że zmarły w wieku 58 lat ojciec dzieci opłacałby w dalszym ciągu składki na ubezpieczenie społeczne. Organ pominął również okoliczność, że w stosunku do skarżącego została orzeczona częściowa niezdolność do pracy od dnia [...] maja 2005 r. Fakt ten jest o tyle istotny, iż spowodował ograniczenie w możliwości podjęcia zatrudnienia przez zmarłego ojca dziecka, jak również miał bezpośredni wpływ na wymiar okresów składkowych w ostatnim dziesięcioleciu. Z powyższego wynika, iż organ odmawiając skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku uczynił to na podstawie błędnego ustalenia, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w przepisie stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.