II SA/Wa 877/16

WyrokWSA w Warszawie2016-10-28

Skład orzekający: Ewa Kwiecińska, Janusz Walawski, Maria Werpachowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy, mimo orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, z uwagi na niespełnienie przesłanki "szczególnych okoliczności" oraz braku niezbędnych środków utrzymania?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że Prezes ZUS prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wymagane przez art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W szczególności, brak aktywności zawodowej skarżącego nie wynikał z "szczególnych okoliczności", a dochód na osobę w rodzinie pozwalał na zaspokojenie niezbędnych środków utrzymania.
Stan faktyczny
Skarżący J.O. złożył wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, który został odrzucony przez Prezesa ZUS z uwagi na niespełnienie przesłanki "szczególnych okoliczności" oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżący podniósł, że okres opieki nad teściową powinien być zaliczony do stażu pracy, a częściowa niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Maria Werpachowska (spr.), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2016 r. sprawy ze skargi J.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej jako Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane J. O., bowiem nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. W toku postępowania organ ustalił, że lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. stwierdził, iż wnioskodawca stał się częściowo niezdolny do pracy od [...] czerwca 2010 do [...] czerwca 2015 r., trwale całkowicie niezdolny do pracy od [...] czerwca 2015 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] czerwca 2015 r. do [...] lutego 2018 r. Na przestrzeni 62 lat życia – na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy – J. O. udowodnił łącznie 26 lat, 7 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast pięciu lat nie udokumentował żadnego z tych okresów. W okresie od [...] sierpnia 1999 r. do [...] czerwca 2015 r. tj. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. W tym okresie nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Orzeczona w okresie od [...].06.2010 r. do [...].06.2015 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, tylko ją ograniczała. Organ wyjaśnił, że brak jest możliwości zaliczenia do stażu pracy okresu pomocy w sprawowaniu opieki nad teściową od lipca 2008 r., ponieważ skutki w sferze ubezpieczeń społecznych rodzi jedynie opieka nad bliskimi członkami rodziny, którzy należą do kręgu osób wymienionych w przepisach dotyczących renty rodzinnej. Ponadto z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z [...].06.2015 r.. wynika, że w przerwie w ubezpieczeniu wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...].08.1999 r. do [...].04.2005 r. Zdaniem Prezesa ZUS sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Formalna rejestracja w urzędzie pracy świadczy tylko o spełnieniu przez daną osobę przesłanek do przyznania statusu bezrobotnego. Bezrobocie jest istotnym czynnikiem uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, jednak aby okres pozostawania bez pracy można było uznać za szczególną okoliczność, to należy wykazać, że w celu znalezienia pracy wykazano się wyjątkową aktywnością. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że strona nie spełniła warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponadto nie została spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika, że J. O. mieszka z żoną, która pobiera emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie, a dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie. Organ stwierdził, iż brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 01.03.2016 r. wynosi 882,56 zł miesięcznie. Obecna niemożność podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której J. O. zakwestionował zaskarżoną decyzję, zarzucając: 1. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: a) tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.; b) tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r., znak sprawy [...], w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie tej decyzji i orzeczenie o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy a) tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki enumeratywnie wymienione w tym przepisie co skutkowało nieprzyznaniem renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. W obszernym uzasadnieniu skarżący stwierdził, że organ błędnie ustalił, iż w okresie od dnia [...] sierpnia 1999 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Przepis art. 67 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawiera definicji rodziny, ani nie wymienia jej członków. Norma ta wyraźnie zakreśla jedynie krąg członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej, nie można więc bezkrytycznie przyjąć, że to akurat ten przepis określa osoby będące członkami rodziny osoby ubezpieczonej. Ustawodawca w art. 7 pkt 7 wyżej wskazanej ustawy nie odesłał do odpowiedniego stosowania przepisów art. 67 przy ustalaniu kręgu członków rodziny w przypadkach, w których sprawowanie opieki uprawnia do zaliczenia tych okresów opieki do stażu ubezpieczeniowego. Skoro w tym przypadku brak jest ustawowego odesłania do przepisów dotyczących renty rodzinnej to nie można uznać, że krąg członków rodziny wskazany w art. 7 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS został ograniczony wyłącznie do kręgu członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej. Zdaniem okres opieki skarżącego nad teściową, zgodnie z treścią art. 7 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznać należy za okres nieskładkowy zaliczany do stażu pracy. Nadto nie sposób jest nie uznać, iż opieka nad członkiem rodziny, który nie może samodzielnie funkcjonować stanowi szczególną okoliczność uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia Wprawdzie fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku to jednak opieka nad teściową już tak, gdyż czas ten zaliczany jest do stażu pracy. Skarżący ponadto podnosił, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, że również częściowa niezdolność do pracy poprzez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności. Nie można więc wykluczyć, że to względy zdrowotne miały wpływ na aktywność zawodową wnioskodawcy. Zdaniem J. O. zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uprawniające do otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Po pierwsze był osobą ubezpieczoną, bowiem organ ustalił okres 26 lat, 7 miesięcy oraz 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, pomijając przy tym okres opieki nad teściową, który to zgodnie z orzecznictwem zaliczany jest do okresów nieskładkowych stanowiących przy tym szczególną okoliczność uniemożliwiającą podjęcie "normalnego" zatrudnienia. Nie wolno jednak zapominać, o tym iż art. 83 ust. 1 o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego. Po drugie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające niemożność spełnienia ustawowych warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. W okresie od dnia [...] czerwca 2010 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. orzeczono częściową niezdolność do pracy, co uniemożliwiało podjęcie zatrudnienia ze względu na zbyt małą "atrakcyjność" u pracodawców. Nadto orzeczona częściowa niezdolność do pracy była skutkiem choroby, która ograniczała i utrudniała możliwość podjęcia zatrudnienia. Po trzecie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji powołuje się na fakt, iż żona skarżącego pobiera emeryturę w wysokości [...] złotych miesięcznie. Jednak jest to wyłącznie dochód małżonki skarżącego. Zdaniem skarżącego nie można uzależniać niespełnienia tej przesłanki od dochodu uzyskiwanego przez członka rodziny. Przepis artykułu 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczy przede wszystkim osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i to w odniesieniu do tej osoby przesłanka ta winna być oceniana. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że nie miał podstaw do zaliczenia skarżącemu jakichkolwiek dalszych okresów ubezpieczenia - w tym opieki nad teściową, już tylko ze względu na to, iż w toku postępowania skarżący takiego argumentu nie podnosił. Zresztą z wyjaśnień skarżącego wynikało, iż opiekę tę faktycznie sprawowała żona, a on jej jedynie okresowo pomagał. Wskazanie zaś, iż w pewnych okresach, kiedy nie pracował dorywczo i nie udzielał się społecznie przy budowie w parafii, pomagał żonie w opiece, nie jest tożsame z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad członkiem rodziny. Cały obszerny wywód odnośnie tego kogo można zaliczyć do członków rodziny jest zbędny, skoro bowiem okres ten nie został skarżącemu zaliczony do ubezpieczenia w postępowaniu o świadczenie w trybie zwykłym, to nie może także zostać zaliczony w postępowaniu o świadczenie wyjątkowe. Ustalony stan faktyczny, przyjęty dla obu postępowań jest - co oczywiste - identyczny. Organ wskazał też, że niewątpliwie trudna sytuacja materialna w gospodarstwie domowym skarżącego nie była tożsama z brakiem środków utrzymania. Najniższe świadczenie emerytalne z FUS to obecnie 882,56 zł brutto, z dodatkiem pielęgnacyjnym 1091,23 zł brutto. Ze wskazanej wysokości świadczenia, w ocenie ustawodawcy, osoba pobierająca je ma możliwość utrzymania się samodzielnie, w stopniu podstawowym - zatem za ustawodawcą także organ rentowy przyjmuje tę kwotę - wyrażoną w wartości brutto - za niezbędne minimalne środki utrzymania. Niewątpliwie kwota, jaką w dacie wydawania decyzji miał na swe potrzeby skarżący, przewyższała tę wartość. Kryterium dochodu jest przy tym przez organ przyjmowane zgodnie z ustalonym ustawowo najniższym świadczeniem emerytalnym i rentowym - nie ma możności oparcia się na kryterium wydatków, te bowiem każdy z wnioskodawców ustala inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, że sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi, konieczna w świetle treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przesłanka szczególnych okoliczności. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, LEX nr 194870). Wyjaśnić nadto należy, że w myśl przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy powołanej już wyżej ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zatem Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS nie uchybił wskazanym wyżej obowiązkom. Z akt sprawy J. O. na 62 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 26 lat, 7 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a w ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowych nie udokumentował żadnego z tych okresów. Ponadto od dnia [...] sierpnia 1999 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. tj. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy wystąpiła długotrwała przerwa w opłacaniu składek ubezpieczeniowych, wynosząca ponad 15 lat. Zestawienie wykazanej przez organ orzekający w sprawie przerwy w zatrudnieniu z okresem zatrudnienia, wskazuje, że w tym przypadku okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do wieku skarżącego, który w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy miał 62 lata. Poszukując wyjaśnienia przyczyn przerw w zatrudnieniu J. O. nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Brak aktywności zawodowej skarżącego, powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne, nie był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy, co znajduje potwierdzenie w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2016 r., bowiem został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero od [...] czerwca 2015 r. Powoływanie się zaś przez J. O. na trudności w znalezieniu pracy z powodu częściowej niezdolności do pracy, która orzeczona została dopiero od [...] czerwca 2010 r., nie jest wystarczającym argumentem dla usprawiedliwienia niepodejmowania zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu przez okres 10 lat do daty jej orzeczenia. Także nie można przyjąć, że pomoc żonie w opiece nad teściową stanowi szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS usprawiedliwiającą brak zatrudnienia. Okresu tego nie można też zaliczyć do okresu ubezpieczenia, bowiem jak trafnie zauważył organ, nie został on zaliczony do ubezpieczenia w postępowaniu o świadczenie w trybie zwykłym. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 962,48 zł. Pozwala to na uznanie, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania. Organ wyjaśnił, że brak niezbędnych środków utrzymania, jako warunek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2016 r. wynosi 882,56 zł. miesięcznie Powyższy pogląd znalazł odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1553/05 oraz z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 365/06). W odczuciu wnioskodawcy dochód w kwocie 962,48 zł brutto miesięcznie na osobę w rodzinie może być niewystarczający do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, to jednak rozstrzygając sprawę w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku należy kierować się obiektywizmem. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy – przez pryzmat osiąganych dochodów – jest najbardziej obiektywna. Przepis art. 83 ust. 1 cyt. ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Warunek tej niezbędności musi być rozważany z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01). Jakkolwiek wykazany dochód, przypadający na członka rodziny, może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawcy, to trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Wbrew twierdzeniu autora skargi przy określaniu sytuacji materialnej skarżącego, jako osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, zasadnie uwzględniono dochód rodziny. Okoliczność, że faktycznie obejmuje on emeryturę żony skarżącego nie ma znaczenia przy ocenie spełnienia przez niego omawianego warunku do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Obecnie stan zdrowia skarżącego niewątpliwie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy. Okoliczność ta nie może jednak stanowić wyłącznej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy, która pojawiła się u skarżącego od [...] czerwca 2015 r. nie może usprawiedliwiać jego stażu ubezpieczeniowego. Jak już wskazano powyżej, przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne obejmuje bowiem okres, w których skarżący był zdolny do pracy. W przypadku skarżącego nie istnieją więc żadne szczególne okoliczności, na skutek których nie nabył on uprawnień do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Nie wystarcza to jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. W przypadku skarżącego nie istnieją więc żadne szczególne okoliczności, na skutek których nie nabył on uprawnień do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący posiada też niezbędne środki utrzymania. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że kontrolowane decyzje odpowiadają prawu, a zarzuty skargi okazały się niezasadne. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło