II SA/Wa 894/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. C. z dnia 10 grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. C. oraz J. C. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na ponowne zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W treści formularza wniosku skarżąca S. C. oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem oraz małoletnią córką, a źródłem utrzymania rodziny jest jej wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło. W tym zakresie skarżąca podała kwotę dochodu miesięcznego w wysokości 4.580 zł brutto. Jednocześnie wskazała, że na dzień złożenia wniosku sytuacja rodziny uległa pogorszeniu, ponieważ jej mąż stracił pracę i jest obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Okolicznością tą oraz istniejącym przymusem adwokacko – radcowskim obejmującym sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia kończącego postępowanie uzasadniła zakres złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy – zakres całkowity. Jako składniki majątku rodziny skarżąca wymieniła działkę budowlaną o pow. 483 m2, oszczędności w wysokości 20. 000 zł zgromadzone na posiadanym wspólnie z mężem rachunku bankowym, a także samochód osobowy o wartości przekraczającej 3.000 euro. Skarżąca nie dołączyła do wniosku jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających zamieszczone w nim informacje. Ponadto w dniu 22 listopada 2013 r., tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca wniosła do Sądu pismo, w którym oświadczyła, że cofa pełnomocnictwo udzielone występującemu w jej imieniu w niniejszej sprawie radcy prawnemu ustanowionemu z wyboru. Z powyższych powodów skarżąca została zobowiązana do złożenie w terminie 14 dni dokumentów źródłowych poświadczających stan majątkowy oraz możliwości płatnicze, a mianowicie: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy (w tym również rachunków posiadanych wspólnie z mężem), dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za tenże okres, odpisu zeznania podatkowego za 2011 r. i 2012 r., a także dodatkowego oświadczenia o źródle dochodu, z którego pokryła wraz mężem koszty zastępstwa prawnego wykonanego przez radcę prawnego z wyboru. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła dodatkowe oświadczenie oraz wymagane treścią wezwania dokumenty źródłowe. W ww. oświadczeniu skarżąca wyjaśniła, że radca prawny został ustanowiony w dniu 1 sierpnia 2013 r., lecz z uwagi na utratę pracy przez jej męża w listopadzie 2013 r., a w konsekwencji uzyskanie statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku w dniu 5 grudnia 2013 r., a także ze względu na wysokie wynagrodzenie ustanowionego radcy prawnego, konieczne było rozwiązanie umowy o zastępstwo prawne. Stwierdziła, że wraz z mężem nie ma obecnie wystarczających środków na ustanowienie innego pełnomocnika z wyboru i dlatego zwraca się z wnioskiem o udzielenie także i w tym zakresie pomocy prawnej. Z kolei z przedstawionych odpisów zeznań podatkowych wynika, że skarżąca i jej mąż w roku 2011 osiągnęli łączny dochód w wysokości 80.596 zł, a w roku 2012 dochód ten wyniósł łącznie 62.218 zł. Natomiast z przedstawionych wyciągów z dwóch rachunków bankowych, tzn. z rachunku bankowego posiadanego wspólnie z mężem oraz z własnego rachunku bankowego, wynika, że na dzień 14 listopada 2013 r. rodzina dysponowała kwotą oszczędności w wysokości 16. 342, 80 zł, a na dzień 13 grudnia 2013 r., czyli w dacie zbliżonej do daty wniesienia wniosku o prawo pomocy, stan oszczędności wynosił 14.998, 81 zł. Kwotą tą rodzina dysponowała już po opłaceniu podstawowych wydatków. Wydatki te opłacane są bowiem w ten sposób, że ze wspólnego rachunku bankowego skarżąca i jej mąż dokonują licznych przelewów na własny rachunek skarżącej, z którego to rachunku skarżąca dokonuje ostatecznych przelewów związanych z kosztami utrzymania rodziny. Rodzina dokonuje również licznych wypłat gotówkowych ze wspólnie posiadanego rachunku. Z rachunków tych wynika ponadto, że w dniu 1 grudnia 2013 r. skarżąca dokonała przelewu kwoty 11. 200 zł na własny rachunek, a następnie z tego ostatniego rachunku dokonała kolejnym przelewem na tę kwotę zakupu obligacji skarbowych na rzecz męża. Środki na rachunku wspólnym zostały następnie uzupełnione przez skarżącą (jak wynika z operacji z dnia 2 grudnia 2013 r.) kwotą 11. 070 zł, przy czym zasilenia tego skarżąca dokonała przelewem z rachunku posiadanego jako przedsiębiorca (wyciągów z tego ostatniego rachunku skarżąca nie złożyła). Z pozostałych operacji na wspólnym rachunku wynika również, że na dobro tego rachunku, z tytułu honorariów skarżącej, w grudniu 2013 r. wpłynęły następujące kwoty: 8.190 zł (10.12. 2013 r.) oraz 6.006 zł (18.12.2013 r.). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływana jako P.p.s.a. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek zaś od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V powołanej ustawy – "Zwolnienie od kosztów sądowych"- a zwłaszcza w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.). Otóż, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to zatem, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia: 7 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 332/13, Lex nr 1319048 oraz z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, Lex nr 1319081). W niniejszej sprawie wykazana sytuacja majątkowa oraz możliwości płatnicze skarżącej i jej rodziny nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Otóż, jak wskazano powyżej rodzina skarżącej posiada oszczędności w kwocie wystarczającej zarówno na pokrycie kosztów sądowych, jak też ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie wysokość osiąganego dochodu pozwala nie tylko na utrzymanie gospodarstwa domowego, ale też czynienie znaczących inwestycji (zakup obligacji skarbowych) i to w okresie, w którym skarżąca i jej mąż (odrębny wniosek) ubiegają się o przyznanie prawa pomocy. Mimo zatem utraty pracy przez męża skarżącej rodzina w dalszym ciągu ma środki, aby ponieść koszty sądowe w pełnym zakresie. Mając zatem na względzie ustaloną sytuację majątkową skarżącej należy stwierdzić, że prawo pomocy nie może bowiem służyć ochronie, czy też wzbogacaniu majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 237/13, Lex nr 1310078). Udzielenie prawo pomocy polega bowiem na pokryciu kosztów postępowania przez Skarb Państwa w miejsce strony pozostającej bez środków na ich pokrycie lub posiadającej środki w wysokości uniemożliwiającej ich pokrycie, nie polega zaś na przeniesienie obowiązku ich wydatkowania na Skarb Państwa, tak aby strona posiadająca wystarczające środki mogła poczynić oszczędności na inne, własne potrzeby. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.