II SA/Wa 900/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi małoletnich K. i W. T. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z poźn.zm.) zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania małoletnim K. i W. T. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. T. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że dochód trzyosobowej rodziny wynosi 3801,53 zł (średnie wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia - z ostatnich 3 miesięcy oraz zasiłki z MOPS). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 1267,18 zł nie pozwala stwierdzić, że dzieci pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. wynosi 1200,00 zł brutto (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2012 r., sygnatura I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.06.2017 r., sygnatura II SA/Wa 1851/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prezes ZUS wskazał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.02.2017 r., sygnatura II SA/Wa 1625/16). W tym stanie faktycznym organ nie znalazł podstaw do przyznania małoletnim dzieciom renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 powołanej ustawy. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi małoletnich K. i W. T., reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego, A. T., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i przyznanie prawa do świadczenia. Zarzuciła, że w decyzji nie podano informacji, w jaki sposób wyliczono dochód rodziny. Podniosła, że przy wyliczaniu dochodu na członka rodziny warto byłoby wziąć pod uwagę jakie środki pozostają na utrzymanie dzieci po opłaceniu wszystkich podstawowych rachunków. Wskazała, że jeśli straci pracę, to dzieci pozostaną bez żadnego źródła dochodu. Podała, że skoro o niewielką kwotę przekroczone zostało kryterium dochodowe, to o tę kwotę wartość świadczenia powinna być pomniejszona. Do skargi załączyła zaświadczenie o dochodach za miesiąc grudzień 2020 r. i styczeń 2021 r. a także decyzję MOPS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że Z akt sprawy wynika, że dochód trzyosobowej rodziny A. T. wyniósł 3801,53 zł (średnie wynagrodzenie A. T. z tytułu zatrudnienia - z ostatnich 3 miesięcy oraz zasiłki z MOPS - k. 43-44, k. 47, k. 48 akt ZUS). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wyniósł 1267,18 zł i nie pozwalał stwierdzić, że małoletnie dzieci pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. W odpowiedzi na zarzuty przedstawione w skardze raz jeszcze wskazał, że w zaskarżonej decyzji precyzyjnie stwierdzono, że dochód trzyosobowej rodziny wyniósł na dzień wydania zaskarżonej decyzji 3801,53 zł (tj. średnie wynagrodzenie A. T. – z ostatnich 3 miesięcy oraz zasiłki z MOPR). Natomiast wysokość najniższej emerytury na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiła 1200,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. Postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z akt sprawy wynika, że ustalenie Prezesa ZUS co do tego, że wysokość dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę najniższej emerytury jest prawidłowe. W zaskarżonej decyzji organ ustalił, że na osobę w gospodarstwie domowym przypada 1267,18 zł brutto. Przyjmując tę kwotę, stwierdzić należy, że trafnie organ przyjął, iż nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawierają definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania", zatem zachodziła konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia. Zasadnie Prezes ZUS przyjął, że pojęcie to odnieść należy do kwoty najniższej emerytury. Trafnie tym samym organ stwierdził, że porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącej z wysokością najniższej emerytury nie można przyjąć, iż małoletnie dzieci nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Wykazany dochód, przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 1267,18 zł brutto miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, które od 1 marca 2020 r. wynosi 1200 zł brutto, co nie pozwala na uznanie, iż dzieci pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Potrzeby skarżącej i rodziny, choć zrozumiałe, nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. Organ nie miał podstaw do dokonywania ustaleń ile wynoszą stałe miesięczne wydatki strony na opłaty i dokonania odliczenia tej kwoty od uzyskiwanego dochodu. Prezes ZUS w stanie faktycznym tej sprawy nie mógł przyznać świadczenia. Choć środki, którymi dysponuje strona mogą być niewystarczające, jak podano w skardze, to nie można pojęcia tego utożsamiać - gruncie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - z pojęciem środków niezbędnych. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że w przypadku utraty pracy jej dzieci pozostaną bez źródła dochodu wskazać należy, że w przypadku zmiany okoliczności faktycznych (w tym także np. pogorszenia sytuacji finansowej) strona może skierować do organu kolejny wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku. ----------------------- 1