II SA/Wa 92/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Z.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej: "Ustawa") odmówił przyznania emerytury w drodze wyjątku Z. M. (dalej: Skarżąca). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS podniósł, że Skarżącej przyznano emeryturę w trybie zwykłym. Przepisy nie przewidują natomiast zbiegu świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku oraz w trybie zwykłym, w związku z czym Skarżąca nie spełnia przesłani przyznania świadczenia w drodze wyjątku, tzn. niespełniania warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W skardze z [...] grudnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd) Skarżąca zaskarżyła ww. decyzję Prezesa ZUS. W jej uzasadnieniu szczegółowo opisała swoją ciężką sytuację życiową oraz zdrowotną, przedstawiając stosowne dokumenty. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 Ustawy, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie ww. przesłanki powinny być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym przewidzianych przepisami Ustawy. Należy w pełni zgodzić się z Prezesem ZUS, że w przypadku pobierania emerytury na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie lub zamiennie świadczenia w drodze wyjątku. Jest ono bowiem skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Skarżąca jest uprawniona do emerytury w trybie zwykłym od [...] maja 2022 r. (decyzja Oddziału ZUS w [...] z [...] lipca 2022 r.). Z tego powodu wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku nie może być jej przyznane. Choćby wypracowane przez Skarżącą po osiągnięciu wymaganego wieku świadczenie emerytalne nie było wystarczające dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to świadczenie z art. 83 ust. 1 Ustawy nie może być traktowane jako zamiennik świadczenia z pomocy społecznej ukierunkowanego na wsparcie osób pozostających w niedostatku. Naczelny Sąd Admiracyjny w wyroku z 11 lipca 2023 r. (sygn. akt III OSK 539/22) podkreślił, że: nie ma uzasadnienia dla stanowiska, że oświadczenie w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy emerytalnej może się ubiegać osoba, która spełnia warunki do przyznania emerytury bądź renty w trybie zwykłym z powołaniem się na swoją trudną sytuację życiową i wynikający z niej brak niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może pozostawać w zbiegu z prawem do emerytury lub renty przyznawanych w trybie zwykłym. Innymi słowy, świadczenie, o jakim mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może stanowić świadczenia dodatkowego, uzupełniającego, emeryturę lub rentę przyznaną w trybie zwykłym. W sprawie jest bezsporne i niekwestionowane przez skarżącego kasacyjnie, że pobiera własne świadczenie emerytalne. Należy przy tym odnotować, że kwestia wysokości pobieranej przez skarżącą emerytury nie ma w sprawie znaczenia. Przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej świadczenie nie ma bowiem charakteru socjalnego. Jego celem nie jest zapewnienie pomocy osobom, których dochód nie przekracza ustawowego progu interwencji socjalnej. Taki cel realizują świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i dedykowane jest wyłącznie osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do emerytury lub renty i pozostają w niedostatku. Sam niedostatek, nie jest przesłanką umożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Fakt ten przesądza o treści rozstrzygnięcia bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków, jakie wynikają z tego przepisu. Niespełnienie bowiem choćby jednej przesłanki z art. 83 ust. 1 Ustawy wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ten pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość - wyroki NSA: z 9 listopada 2016 r. (sygn. akt I OSK 2282/16), z 25 listopada 2015 r. (sygn. akt I OSK 2271/15), z 29 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1205/19), z 12 lipca 2022 r. (sygn. akt III OSK 3696/21). Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku, który zapadł w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.