II SA/Wa 958/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Asesor WSA Janusz Walawski Protokolant Monika Cichańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił Z. M. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku podnosząc, że orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] października 2004 r. został on uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r., w której powtórzono stwierdzenie o częściowej niezdolności do pracy. Z. M. zaskarżył ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie powyższego rozstrzygnięcia i przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdził, że przy wydawaniu decyzji w sprawach świadczeń w drodze wyjątku związany jest przesłankami wskazanymi w art. 83 ustawy emerytalnej. Nie może zatem przyznać świadczenia w drodze wyjątku osobie częściowo niezdolnej do pracy ani też wbrew przepisowi art. 14 powołanej ustawy, wydać decyzję sprzeczną z orzeczeniem lekarza orzecznika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Legalność decyzji oceniają przy tym według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie rozstrzygania sprawy. Jeżeli decyzja nie narusza obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego i procesowego, sąd zobowiązany jest oddalić skargę. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1. niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2. ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 1. osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te wymogi muszą być spełnione łącznie. Brak jednego z nich wyklucza dopuszczalność przyznania omawianego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej żądanie udzielenia mu pewnej pomocy. Nie mniej jednak świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na brak niezbędnych środków utrzymania. Jest to świadczenie, które może być przyznane ubezpieczonemu, w nieznacznym tylko stopniu niedopełniającemu warunków do przyznania renty na ogólnych zasadach. Konieczne ponadto jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie może jej podjąć z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący nie spełnił tej ostatniej przesłanki. Ma bowiem 56 lat, a zatem nie osiągnął wieku emerytalnego. Skarżący ma ponadto stwierdzoną jedynie częściową niezdolność do pracy. Świadczy o tym orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r., poddane w dniu [...] października 2004 r. kontroli przez głównego lekarza orzecznika Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. Fakt, że wcześniej, w toku postępowania sądowego o przyznanie renty na zasadach ogólnych, biegli uznali Z. M. - okresowo - za całkowicie niezdolnego do pracy, nie oznacza, że późniejsze uznanie skarżącego tylko za częściowo niezdolnego do pracy było niezasadne lub wadliwe. Orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było miarodajne w sprawie przyznania świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest bowiem organem powołanym do oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz czynienia odpowiednich ustaleń w tym zakresie (art. 14 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest związany tym orzeczeniem, co oznacza, że osobie tylko częściowo niezdolnej do pracy nie może przyznać jakiegokolwiek świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Zaznaczyć przy tym należy, że powołane orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnia stan zdrowia skarżącego z daty wydania tego orzeczenia. W przypadku pogorszenia się stanu zdrowia wnioskodawca może zgłosić się o ponowne jego przebadanie przez lekarza orzecznika w celu ustalenia jego aktualnego stanu zdrowia, a następnie wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W stanie prawnym i faktycznym obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie można zarzucić naruszenia prawa. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 w zw. art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).