II SA/Wa 970/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), WSA Joanna Kube, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 1139/05 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2142/04, oddalający skargę G. M. oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r., wskazując na konieczność ustalenia, czy choroba, na którą cierpi skarżący mogła rozwinąć się wcześniej i spowodować niezdolność do podjęcia zatrudnienia, jeżeli nie był w stanie pokierować swym postępowaniem. Zgodnie z dyspozycją zawartą w wyroku NSA sprawa została przekazana do Oddziału ZUS w W. celem wydania orzeczenia lekarskiego przez lekarza orzecznika ZUS odnośnie daty powstania niezdolności do pracy, jej stopnia i przewidywanego trwania niezdolności. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. G. M. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od 1 stycznia 2004 r. Komisja wskazała jednocześnie, że na podstawie przeprowadzonych badań i dokumentacji medycznej brak jest podstaw do stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy przed 1 stycznia 2004 r. W dniu [...] kwietnia 2007 r. Prezes ZUS wydał decyzję, którą odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", ubezpieczonemu, który wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podniósł również, iż przy przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku organ musi wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, a konkretnie, czy przerwy w zatrudnieniu i okresy braku aktywności zawodowej i ubezpieczeniowej były usprawiedliwione okolicznościami niezawinionymi przez osobę. Prezes ZUS wskazał, iż rozpatrując wniosek G. M. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, analizie poddał przede wszystkim przebieg ubezpieczenia przed datą powstania niezdolności do pracy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że przebieg ubezpieczenia nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego do chwili orzeczenia niezdolności do pracy było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Ostatnio udowodniony okres zatrudnienia, poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, przypada na datę [...] stycznia 1992 r., od tej daty do czasu orzeczenia wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w styczniu 2004 r., tj. przez okres 11 lat i 11 miesięcy skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. Prezes ZUS stwierdził w związku z tym, że brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia na zasadach ustawowych, bowiem nie zostały udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia przez G. M. zatrudnienia połączonego z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które jest źródłem świadczeń ubezpieczeniowych. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. M. nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, podnosząc, iż spełnia warunki określone w art. 83 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1010/07 oddalił skargę G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Od powyższego wyroku G. M. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. I OSK 257/08 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż trafny jest zarzut skarżącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 190 ppsa, zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2418/04, wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 1139/05 uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2004 r., stwierdzając w uzasadnieniu, że w sprawie nie zostało wszechstronnie wyjaśnione, czy po stronie G. M. nie zaszły szczególne okoliczności, uniemożliwiające mu uzyskanie prawa do renty lub emerytury na zasadach ogólnych. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że z orzeczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2004 r. nie wynika, czy [..] mogła rozwinąć się u skarżącego przed datą uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, tj. przed dniem [...] stycznia 2004 r. i powodować co najmniej psychiczną niezdolność skarżącego do podjęcia zatrudnienia. Te wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały przez Prezesa ZUS wykonane, tym samym uznanie, iż w sprawie nie występują szczególne okoliczności, które mogły stanowić obiektywną i niezależną od skarżącego przeszkodę do podjęcia zatrudnienia jest przedwczesne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do treści art. 190 zd. 1 ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczenie mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Z treści przepisu art. 83 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie może podjąć zatrudnienia, ponadto została wobec niego orzeczona niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Podstawowym wymogiem przewidzianym w tym przepisie jest wykazanie wystąpienia okoliczności szczególnych, usprawiedliwiających niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty. Należy wskazać, iż szczególną okolicznością uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczenia w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS na potrzeby stosowania powołanego przepisu art. 83, jest wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji publicznej poddał skarżącego badaniu przez komisję lekarską ZUS, która podtrzymała orzeczenie lekarskie z dnia [...] marca 2004 r., uznając, że brak jest podstaw do stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy przed dniem 1 stycznia 2004 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę do ponownego utrzymania w mocy decyzji Prezesa ZUS o odmowie przyznania G. M. świadczenia w drodze wyjątku. Ocena taka wydaje się co najmniej przedwczesna, biorąc pod uwagę, że Prezes ZUS nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2006 r. Zgodnie z nimi należało wyjaśnić, czy z uwagi na charakter choroby – [...], stan zdrowia skarżącego mógł uniemożliwiać podjęcie mu zatrudnienia jeszcze przed stwierdzeniem u niego całkowitej niezdolności do pracy. W sprawie nie chodziło o to, czy całkowita niezdolność do pracy mogła powstać przed dniem 1 stycznia 2004 r., ale o to, czy rozwój choroby, jej objawy, które poprzedzały moment z jakim skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy, mogły stanowić obiektywną i niezależną od skarżącego przeszkodę do podjęcia zatrudnienia. Stwierdzenie przez komisją lekarską w orzeczeniu z dnia [...] lipca 2006 r., że przed dniem [...] stycznia 2004 r. skarżący nie był długotrwale, całkowicie niezdolny do pracy nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że obiektywnie rzecz biorąc pracę tę mógł podjąć. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł na podstawie art. 152 ppsa.