II SAB/Wa 197/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Maria Werpachowska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 197/16 w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 22 maja 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 22 maja 2015 r., o udostępnienie informacji publicznej. W dniu 31 sierpnia 2016 r. (data prezentaty) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym formularzu wnioskodawca wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada stary dom drewniany do generalnego remontu, 2,7 ha gruntu oraz 0,7 ha łąki, a także 22-letni samochód osobowy. Podał, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej I grupy. Do stałych kosztów utrzymania zaliczył: codzienne utrzymanie, dojazdy na zabiegi, zakup leków, remont i ogrzanie domu. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony, skarżący został wezwany do nadesłania - w terminie 14 dni - dokumentów i oświadczeń, wskazujących na jego dochody oraz ponoszone stałe, podstawowe koszty utrzymania. W piśmie z dnia 25 września 2016 r. wnioskodawca wskazał, że nie wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z powodu ubóstwa, lecz z uwagi na prowadzenie spraw w interesie społecznym. Zaznaczył, że jest rencistą, inwalidą, wymaga stałego przyjmowania leków i chciały zachować prywatność swojego stanu majątkowego. Postanowieniem z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 197/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego J. S. wniósł sprzeciw, w którym ponownie stwierdził, że nie wnosi o przyznanie prawa pomocy z powodu ubóstwa, lecz z uwagi na prowadzenie spraw w interesie społecznym. Ponadto nie przedstawił żadnych okoliczności dotyczących jego sytuacji osobistej i majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się niezasadny. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej P.p.s.a. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści przytoczonego art. 246 § 1 P.p.s.a. To strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie tego prawa. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń (Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013 r., s. 887 oraz powołane tam orzecznictwo, m.in. postanowienia NSA z 31 grudnia 2004 r., GZ 146/04; z 18 lutego 2005 r., OZ 1510/04; z 3 marca 2008 r., I FZ 74/08; z 23 marca 2012 r., I OZ 184/12), z zastrzeżeniem jednakże regulacji zawartej w art. 255. W myśl tego przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przytoczonego przepisu wynika zatem, iż w sytuacji, gdy oświadczenie na temat sytuacji majątkowej strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku, weryfikacja wiarygodności danych zawartych w tym oświadczeniu następuje na podstawie dokumentów źródłowych (takich jak rachunki obrazujące ponoszone wydatki, zaświadczenia o wysokości dochodów, wydruki z rachunków bankowych itp.). W rozpatrywanej sprawie wystąpiła właśnie opisana wyżej sytuacja, polegająca na niemożności wszechstronnej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy skarżący w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, wysokość wydatków, a w szczególności uzyskiwane dochody, posiadane zasoby pieniężne lub ich brak (wydruki z rachunku bankowego) oraz wysokości zobowiązań, samo zawarte we wniosku oświadczenie w tym zakresie należy uznać za zdecydowanie nie wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Bez opisanych dokumentów źródłowych sąd (referendarz sądowy) nie ma bowiem żadnej możliwości zweryfikowania wiarygodności takiego oświadczenia. Podkreślić należy, że w orzecznictwie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Powyższe okoliczności świadczą o prawidłowości i trafności zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, zatem brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.