II SAB/Wa 209/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA - Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. z dnia 23 stycznia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w części w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 25 lutego 2012 r. o udostepnienie informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy M. K. - w dniu 2 maja 2014 r. - wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 209/12, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w części. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. ), dalej powoływana jako P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zaskarżone zarządzenie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a., a Sąd orzekając w tym zakresie nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym orzeczeniem. Z treści wniosku M. K. oraz złożonych dokumentów źródłowych wynika, że średni miesięczny dochód w jego gospodarstwie domowym, które prowadzi wspólnie z matką, wynosi łącznie 2.126,00 zł brutto (1.762, 65 netto). Na kwotę tę składa się świadczenie emerytalne matki skarżącego. Skarżący nie osiąga dochodu i pozostaje na utrzymaniu matki (v. zeznanie roczne skarżącego PIT-37 za 2012 r. oraz operacje na rachunku bankowym matki skarżącego). W rubryce 7. formularza wniosku skarżący jako składniki majątku wymienił oszczędności w wysokości ok. 500 zł, które, jak wskazał, przeznaczone są na leczenie. Informacje w tym zakresie uzupełnił w rubryce 8., podając, iż matka jest właścicielem domu o pow. 156 m2, położonego w miejscowości P. Skarżący zamieścił również liczne informacje o kosztach leczenia zarówno swoich, jak i matki. Z kolei z treści samych dokumentów źródłowych złożonych przez skarżącego, w wykonaniu wezwania z dnia 6 lutego 2014 r., wynika, że średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie ok. 1.000 zł (gaz, energia elektryczna, telefon, telewizja, leki, ubezpieczenie). Z przedstawionych przez skarżącego wyciągów z rachunku bankowego za okres od 19 listopada 2013 r. do 18 lutego 2014 r. wynika, że na rachunku tym skarżąca posiadał zgromadzone środki w kwocie nie wyższej niż 383,38 zł, a na dzień złożenia wniosku saldo na tym rachunku wynosiło 0 zł. Natomiast na rachunku bankowym matki skarżącego w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 6 marca 2014 r. saldo wynosiło każdorazowo 15.837,78 zł, a z rachunku tego dokonywane były płatności związane z podstawowymi kosztami utrzymania. Ponadto na dobro tego rachunku w dniu 5 grudnia 2013 r. wpłynęły środki w wysokości 15.470 zł, a osobą wpłacającą była matka skarżącego. Przelew nastąpił z innego, posiadanego przez wyżej wymienioną, rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (...). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 określonej powyżej ustawy). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 powyżej przytoczonego przepisu). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia " gdy wykaże ", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; autorzy – Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w odniesieniu do ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów postepowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadających wystraczających środków finansowych lub posiadających takie środki w wysokości niewystarczającej na poniesienie kosztów sądowych. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść załączonych do niego dokumentów źródłowych należy stwierdzić, że tak wnioskodawca, jak i jego matka nie pozostają w takiej sytuacji, która daje podstawę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący nie pozostaje bez środków do życia, ponieważ utrzymuje się z dochodu osiąganego przez matkę, który wynosi łącznie 2.126,00 zł brutto. Ponadto rodzina skarżącego posiada oszczędności przekraczające 15.000 zł, które mogą być wydatkowane na poczet kosztów sądowych, które obejmują kwotę wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Należy przy tym wyjaśnić, że to skarżący w oświadczeniu zamieszczonym w formularzu wniosku w sposób jednoznaczny podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z matką i korzysta z osiąganego przez nią dochodu od maja 2011 r. Oznacza to tym samym, ze możliwości płatnicze skarżącego należy ocenić nie tylko z uwzględnieniem osiąganego przez matkę dochodu, ale również posiadanych przez nią oszczędności, które to oszczędności, jak wskazano powyżej, przekraczają wielokrotnie kwotę wpisu sądowego. Ponadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Tym bardziej zatem możliwości płatnicze i sytuację majątkową skarżącego należało ocenić w oparciu o całość dochodów i oszczędności posiadanych przez jego matkę. Skoro zatem wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przeznaczyć na ten cel środki, którymi dysponuje w ramach prowadzonego wspólnie z inną osobą gospodarstwa domowego. Poniesienie zaś wydatku w wysokości 100 zł w zestawieniu z ustaloną sytuacją majątkową osób pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego matki. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.