II SAB/Wa 264/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Burmistrza R. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 7 marca 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. S. wnioskiem z dnia 13 czerwca 2016 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 20 czerwca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie, w szczególności wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie z uwagi na jej charakter wyniesie 100 zł. Referendarz sądowy ustalił, że dochód rodziny skarżącego wynosi 3687,04 zł. Skarżący jest właścicielem domu, w którym mieszka, o powierzchni 200 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Pismem z dnia 4 lipca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że jest osobą posiadającą zadłużenie, przedstawił informacje o stanie zdrowia, podkreślając, że zmuszony jest do korzystania z prywatnych, odpłatnych konsultacji lekarskich oraz wykonywania częstych badań lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2016 r. jest prawidłowe. Zasadnie referendarz sądowy stwierdził, iż brak jest możliwości przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przywołana w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego podstawa prawna rozstrzygnięcia, tj. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a także jego uzasadnienie, odnosi się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; autorzy: Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006; str. 554). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do uzyskania tego prawa. Prawo pomocy winno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i nieposiadającym żadnego majątku. Na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie można stwierdzić, iż skarżący spełniła przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których poniesienie kosztów sądowych oraz zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje osobom, które w istocie rzeczy nie mają możliwości dokonać tych zmian i oszczędności, i w przypadku których wygospodarowanie środkami na pokrycie kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru nastąpiłoby kosztem wydatków na niezbędne utrzymanie. Nadto skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną przez starszego referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu z dnia 20 czerwca 2016 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2015 r., sygn. II OZ 1174/15 - dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt niniejszej sprawy wynika, że rodzina skarżącego utrzymuje się z emerytur rolniczych rodziców skarżącego w wysokości 2192,18 zł, a dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości. Nadto skarżący pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 507 zł., a także osiąga dochód z gospodarstwa w wysokości 987,86 zł netto miesięcznie. Podniósł też, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków – 470 zł rocznie, opłata za telefon ok. 80 zł miesięcznie, zakup węgla ok. 850 zł rocznie, wywóz nieczystości ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci ok. 160 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków – 594 zł rocznie, sczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski ok. 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 zł miesięcznie. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci (w tym trojgiem małoletnich), a także z rodzicami skarżącego. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym ich własność. Skarżący i jego żona prowadzoną gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu, które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów, a zebrane plony konsumowane są w całości przez rodzinę. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednakże ani w stosunku do skarżącego, ani w stosunku do jego żony oraz najstarszej córki nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Sam fakt choroby nie oznacza, że spełnione są przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II OZ 446/16). Wskazać należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada bowiem gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada się nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, ale dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym, a więc bierze się pod uwagę również sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W świetle wszystkich przedstawionych przez wnioskodawcę informacji, twierdzenie o braku uzyskiwania jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stan majątkowy wnioskodawcy wskazuje, że strona ma możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec tego, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2, brak było podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.