II SAB/Wa 268/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Olga Żurawska - Matusiak po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Prokuratora Okręgowego [...] w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z 3 października 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z 18 grudnia 2014 r. A. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prokuratora Okręgowego [...] w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku 3 października 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału II WSA w Warszawie z 4 lutego 2015 r. sygn. akt II SAB/Wa 268/15 skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi, w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. 6 marca 2015 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek (formularz PPF) A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Określił siebie jako osobę strukturalnie, trwale bezrobotną. Stwierdził, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania, ani na wynagrodzenie pełnomocnika. Wskazał, że osiąga dochód w wysokości 1.752 zł miesięcznie z robót publicznych. Do wniosku dołączył kserokopię umowy o pracę na czas określony od 6 lutego 2015 r. do 30 czerwca 2015r., z której wynika, że we wskazanym okresie zatrudniony jest jako pracownik administracyjno-biurowy w Urzędzie Miejskim w [...] z wynagrodzeniem 1.460,00 zł brutto miesięcznie (plus 20% dodatek za wysługę lat). Skarżący oświadczył, że nie ma nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Postanowieniem referendarza sądowego z 16 marca 2015 r. sygn. akt II SAB/Wa 268/15 odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym stwierdził, że referendarz sądowy nie zwrócił uwagi, że dochód skarżącego to 1752 zł miesięcznie ale brutto, nie netto. Podkreślił również, że referendarz nie dostrzegł, iż na zaspokojenie potrzeb życiowych skarżący potrzebuje nie mniej niż 50 000 zł miesięcznie. W sposób odbiegający od podstawowych standardów pisma kierowanego do Sądu skarżący wyraził niezadowolenie z badania przez referendarza sądowego jego stanu majątkowego. Ponieważ oświadczenie strony zawarte zarówno w urzędowym formularzu PPF, jak i w złożonym sprzeciwie było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, pismem z 6 maja 2015 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a. do złożenia oświadczenia, czy w celu pokrycia kosztów utrzymania koniecznego korzysta on z pomocy instytucji finansowych, ewentualnie osób trzecich. Jeśli tak, to należy nadesłać dokumenty (np. potwierdzenie wpłaty środków pieniężnych, umowy pożyczki) potwierdzający tę okoliczność; b. do złożenia oświadczenia, gdzie skarżący mieszka i czy z tego tytułu ponosi wydatki (w sytuacji wynajmu mieszkania należy nadesłać kopię umowy najmu); c. złożenia oświadczenia, czy skarżący zalega ze spłatą zobowiązań finansowych, ewentualnie zaległych opłat i czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne - jeżeli tak, to należy nadesłać kopię dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji (np. zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę); d. nadesłania zaświadczenia z właściwego ośrodka pomocy społecznej o sytuacji majątkowej skarżącego; e. oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący poinformował, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko w sprawie. A. S. oświadczył, że nie korzysta z pomocy "instytucji finansowych", bo jako wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych nie ma na to szans. Skarżący podał także, że mieszka w piwnicy o powierzchni przypuszczalnie 70 m2, która nie jest jego własnością. Wskazał, że nie ponosi kosztów mieszkania w piwnicy, bo nie ma środków na ich poniesienie. Ponadto wskazał, że nie posiada majątku ani oszczędności, a zadłużenia nie liczy. Stwierdził, że nie posiada i nie zamierza posiadać zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej. Skarżący podkreślił, że jego umowa o pracę kończy się z dniem 30 czerwca 2015 r. Ponadto oświadczył, że wydaje tyle ile ma. Podał, że miesięcznie wydaje na: zakup butli gazowej - 25 zł, opłata za telewizję i telefon - 50 zł, na leczenie - 100 zł, zakup butów i odzieży - 50 zł, zakup środków czystości - 25 zł, wyżywienie - 500 zł, koszty przejazdów i korespondencji - 500 zł. Ponadto stwierdził, że faktyczny poziom jego wydatków, kosztów niezbędnych to co najmniej 50 000 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a., a Sąd - orzekając w tym zakresie - nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 P.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. A. S. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy zatrudnienie skarżącego w Urzędzie Miejskim w [...] ma tymczasowy charakter, a jednocześnie określa on siebie, jako osobę "strukturalnie, trwale bezrobotną", weryfikacja wiarygodności oświadczenia z 6 marca 2015 r. w zakresie obejmującym stan rodzinny, źródła utrzymania wnioskującego i ich wielkość, jest konieczna do stwierdzenia, czy A. S. w istocie spełnia wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, wystosowane do skarżącego wezwanie obejmowało dokumenty pozwalające ustalić rzeczywiste źródła jego utrzymania, a także jego sytuację rodzinną. Tymczasem, odnosząc się do nałożonego zobowiązania w zakresie obejmującym przedłożenie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwy ośrodek pomocy społecznej, wnioskujący wyraził niezadowolenie z nałożonego na niego obowiązku i kategorycznie stwierdził, że nie zamierza się z niego wywiązać. Taka postawa skarżącego uniemożliwia weryfikację jego oświadczenia w zakresie obejmującym sytuację rodzinną i źródła utrzymania gospodarstwa domowego. Jak wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06, niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05, niepublikowane). Zdawkowa odpowiedź wnioskującego, że nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, oraz że nie ponosi kosztów czynszu, bo nie ma na to środków, nie stanowi prawidłowego wykonania nałożonego na stronę obowiązku. Podanie przez A. S. szacunkowych wydatków gospodarstwa domowego, bez załączenia jakichkolwiek dokumentów na poparcie swoich twierdzeń, nie jest wystarczające do jednoznacznego ustalenia, jakimi środkami dysponuje skarżący po odliczeniu niezbędnych wydatków i czy kwota ta pozwala mu na uiszczenie aktualnych i przyszłych kosztów sądowych. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13, niepublikowane). Tymczasem, A. S., udzielając odpowiedzi na wezwanie z 6 maja 2015 r., w istocie tej współpracy zaniechał. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10, niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło tylko częściowo wykonane przez skarżącego wezwanie z 6 maja 2015 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania oraz wyrażając w piśmie z 5 czerwca 2015 r. brak woli w przedstawieniu części żądanych dokumentów, A. S. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania co spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.