II SAB/Wa 286/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2018 r. o odmowie przyznania M.M. prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M.M. na bezczynność Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. o udostępnienie dokumentów postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2018 r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.M. na bezczynność Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt II SAB/Wa 286/17 stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, oddalił skargę w pozostałym zakresie oraz zasądził od organu kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik organu. M.M., po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną – M.M. oraz dwójką uczących się dzieci – córką M. ur. w 1998 r. oraz synem M. ur. w 2007 r. Podkreślił, że jest bezrobotny, a dom utrzymuje żona, która wykonuje prace zlecone. Wyjaśnił, że źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony w wysokości 2.000 zł oraz czynsz z najmu mieszkania – 1.600 zł, łącznie 3.600 zł. Oświadczył, że posiada dwa mieszkania w [...]: o powierzchni 105 m2 i 39 m2 oraz działkę budowlaną w [...] o wielkości 366 m2, a także oszczędności w kwocie 2.500 zł. Ponadto podał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro, którego rata miesięczna wynosi około 1.400 zł, a także opłaty za energię elektryczną w kwocie 100 zł. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca został wezwany do nadesłania, w terminie 7 dni, oświadczeń i dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej, w tym dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych dochodów w gospodarstwie domowym, wyciągów bankowych z posiadanych kont bankowych, zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu osobą bezrobotną, kserokopii dokumentów poświadczających stałe koszty utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący, przy piśmie z dnia [...] stycznia 2018 r., nadesłał zaświadczenie z Urzędu Pracy [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., że jest osobą bezrobotną od 2009 r., a od dnia [...] marca 2010 r. nie posiada prawa do zasiłku, kserokopie opłat za energię elektryczną i opłat za mieszkanie, wydruki ze swojego konta bankowego, kserokopię umowy najmu z dnia [...] maja 2017 r., oświadczenie żony – M.M. z dnia [...] stycznia 2018 r., że z tytułu umów o dzieło za ostatnie trzy miesiące otrzymała łącznie 11.500 zł. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M.M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdził, że M.M. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 15 lutego 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy). W dniu 22 lutego 2018 r. M.M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że żona w oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2018 r. błędnie określiła dochody w łącznej kwocie 11 500 zł, podczas gdy jej dochód za ostatnie trzy miesiące wynosi 5.750 zł. Podkreślił, że od wielu lat rodzice opłacają czynsz za drugie mieszkanie (39 m2) co wynosi około 450 zł miesięcznie (łączna kwota wsparcia wynosi ponad 20.000 zł). Zaznaczył, że w 2016 r. został za odszkodowaniem wywłaszczony z działki budowlanej. W wyniku sądowej ugody otrzymał około 14.000 zł, które przeznaczył na spłatę zaległości czynszowych, gdyż adresatem przelewów na kwotę 17.000 zł jest jego matka. Ponadto podał, że jest beneficjentem 500+. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z póżn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a). Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyłącznymi przesłankami przyznania prawa pomocy są okoliczności związane z sytuacją majątkową. Inne pozaprawne przesłanki, związane choćby z charakterem sprawy, nie mają znaczenia dla oceny wniosku. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd, po przeanalizowaniu akt sprawy, uznał, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki i w konsekwencji nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.600 zł miesięcznie, a jak wynika ze złożonego przez jego żonę oświadczenia – 5.400 zł, strona jest właścicielem dwóch mieszkań w [...], z których jedno wynajmuje, oraz działki budowlanej w [...] o powierzchni 366 m2. Wnioskodawca wskazał również, że posiada oszczędności w wysokości 2.500 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika, że do dnia [...] grudnia 2017 r. dysponował na koncie kwotą kilkunastu tysięcy złotych. Z kolei w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący podniósł, że żona w oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2018 r. błędnie określiła dochody wskazując kwotę 11.500 zł, podczas gdy jej dochód za ostatnie trzy miesiące wynosi 5.750 zł (nie zostało to jednak potwierdzone przez jego żonę). Ponadto rodzice od wielu lat udzielają mu i jego rodzinie wsparcia finansowego opłacając czynsz za drugie mieszkanie w wysokości około 450 zł miesięcznie. Stwierdzić należy, że choć dochód miesięczny skarżącego w czteroosobowym gospodarstwie domowym, po uwzględnieniu wyjaśnień skarżącego złożonych w sprzeciwie, jest niewielki, bowiem wynosi 3.500 zł (5.750 zł : 3 = 1.900 zł - dochody żony + 1600 zł - czynsz z najmu mieszkania), to jednak, w ocenie Sądu, nadal zasadna pozostaje argumentacja referendarza sądowego zawarta w zaskarżonym postanowieniu, że M.M. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu fakt posiadania trzech nieruchomości, tj. dwóch mieszkań oraz działki budowlanej jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania prawa pomocy. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro M.M. środków tych nie zabezpieczył, a we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04 – niepublikowane oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 211/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). W świetle powyższego Sąd podziela dokonaną przez referendarza sądowego oceną. Nie podważa jej wniesiony przez skarżącego sprzeciw i podniesiona w nim argumentacja. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.