II SAB/Wa 874/14

Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 9 lipca 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynności Wójta Gminy [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 9 lipca 2014 r. Skarżący złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową i czwórką małoletnich wnuków. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, rachunków bankowych lokat dewizowych, akcji, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Podał, że otrzymuje wraz z żoną emerytury rolniczej w wysokości 992,93 zł netto. Natomiast syn z synową pobierają zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 524 zł. Skarżący oświadczył, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2 314,19 zł netto. Natomiast syn ani synowa nie osiągnęli w 2014 r. żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym PIT. Jednocześnie J. S. stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmują się syn i synowa nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Jednak w sezonie zimowym konieczne jest dokupienie węgla za około 850 zł. Skarżący wyjaśnił, że jego synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Wnioskodawca nadmienił, że wydaje wraz z żoną miesięcznie sumę około 500 zł na wizyty lekarskie lekarstwa czy dojazdy do miasta. J. S. stwierdził, również że jego syn cierpi na poważną chorobę której skutkiem jest zaburzenie równowagi i osłabienie pamięci co wywołuje stan ciągłego rozdrażnienia i poddenerwowania. Podkreślił, że zdolności ruchowe jego syna są coraz bardziej ograniczone. Powtarzają się zasłabnięcia i niekontrolowane drętwienia kończyn. Zdaniem J. S. przytoczone powyżej przypadłości jego syna w oczywisty sposób dowodzą, że nie jest on w stanie wykonywać ciężkiej pracy na roli co odbija się na i tak skromnych plonach. Sam wnioskodawca podkreślił, że jest leciwą i schorowaną osobą, a brak wykształcenia uniemożliwia samodzielną obronę jego praw. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił dokumenty źródłowe. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wobec braku wykazania ustawowych przesłanek, warunkujących jego przyznanie. J. S. w dniu 24 listopada 2014 r. wniósł sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że miesięczny dochód w wysokości 2 314,19 zł netto przypadający na ośmioosobową, wielodzietną i wielopokoleniową rodzinę stanowi o życiu w ubóstwie. Natomiast twierdzenie przeciwne świadczy o oderwaniu od rzeczywistości, braku doświadczenia życiowego i obiektywizmu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek przekonania Sądu, iż znajduje się w sytuacji określonej w powołanym wyżej przepisie (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca i jego rodzina nie żyją w ubóstwie. Co prawda, deklarowany dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie jest wysoki, jednak gospodarstwo, prowadzone przez syna i synową wnioskodawcy zaspakaja bieżące potrzeby rodziny, która ma również zapewnione mieszkanie, opiekę i pomoc. Podkreślić należy, że syn skarżącego jest właścicielem domu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha która, jak wynika z oświadczenia, nie przynosi dochodu, a zaspakaja jedynie bieżące potrzeby rodziny. Zdaniem Sądu, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro syn skarżącego posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody. Powyższa nieruchomość położona jest w sąsiedztwie dużego miasta, co niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i stwarza wiele możliwości jej wykorzystania. To, że syn skarżącego korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2010 r. o sygn. I OZ 110/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia syna wnioskodawcy, należy stwierdzić, że załączone do wniosku kserokopie dokumentów świadczą jedynie o tym, że cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne. Należy przy tym podkreślić, że ani w stosunku do syna wnioskodawcy, ani w stosunku do synowej, nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Należy też wskazać, że wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji publicznej. W ocenie Sądu, z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był J. S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je, poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania wnioskodawcy, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w postanowieniu.