III SA/Wa 1002/12

Dnia 26 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Golat, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – J. D., działając poprzez pełnomocnika, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Skarżący, pismem z 19 kwietnia 2012 r., zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPF podniósł, że jest bezrobotny, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem i posiada 50% udziału w nieruchomości o pow. 1,9 ha w K. oraz 100% udziału w nieruchomości o pow. 0,9 ha w K.. Do formularza PPF dołączył kserokopię decyzji Prezydenta W. z [...] kwietnia 2012 r. orzekającą o uznaniu Skarżącego za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku. Pełnomocnik Skarżącego, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 19 czerwca 2012 r., oświadczył, że Skarżący posiada umowę o rozdzielności majątkowej ze swoją żoną, co oznacza, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący zobowiązany jest do pokrywania połowy kosztów mieszkania, jednakże z uwagi na brak dochodów całość kosztów pokrywa żona. Skarżący zobowiązał się do zwrotu tych kosztów z przyszłych dochodów. Ponadto pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że Skarżący nie posiada lokat bankowych, rachunków dewizowych oraz rachunków w bankach zagranicznych. Skarżący utrzymuje się z pomocy żony i rodziców. Pełnomocnik Skarżącego dołączył wyciąg z rachunku bankowego Skarżącego, na którym zgromadzona jest kwota 8 zł, rachunki opłat bieżących oraz kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 12 września 2012 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Skarżącego podniósł, że jego mocodawca przedstawił podstawowy i wystarczający dowód w postaci decyzji o uznaniu Skarżącego za bezrobotnego oraz oświadczenie, że w 2011 r. nie uzyskał jakichkolwiek dochodów. W ocenie pełnomocnika Skarżącego rozdzielność majątkowa ogranicza ryzyko małżonka, bowiem nie ma on przenoszenia na siebie ryzyka wynikającego z obrotem majątkiem drugiego małżonka. Zdaniem pełnomocnika Skarżącego o ile w świetle przepisów prawa rodzinnego małżonek zobowiązany jest do pomocy, to jej zakres ogranicza się do podstawowych spraw takich jak jedzenie, mieszkanie czy opieka i nie można takiego obowiązku rozciągać na inne sprawy. Pełnomocnik Skarżącego podkreślił także, iż jedną z naczelnych zasad utrwalonych w orzecznictwie dotyczącym praw człowieka jest ta, w myśl której wysokość opłat sądowych nie może stanowić przeszkody w realizacji prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje tylko i wyłącznie, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu wykładnia systemowa prowadzi więc do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). Stosownie bowiem do art.199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Sąd zauważa jednak, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych Skarżącego w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jego sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPF jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. Ponadto wyjaśnić trzeba, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd ocenia możliwości finansowe wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka, zatem wykazanie sytuacji majątkowej małżonki wnioskodawcy, w szczególności w sytuacji gdy wnioskodawca został o to wezwany, jest absolutnie niezbędne. Zdaniem Sądu, tak określonego obowiązku Skarżącego, wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącego, nie zmienia fakt istniejącej między małżonkami rozdzielności majątkowej. Pogląd taki znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11 - zgodnie z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: "K.r.o.") małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Z kolei w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 150/12 wyrażono pogląd, że małżonkowie mają obowiązek - wynikający z art. 23 K.r.o. - wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego, bowiem pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Tymczasem Skarżący, pomimo wezwania (skutecznie doręczonego pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 3 lipca 2012 r., karta nr 29 akt sądowych) jakie, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, wystosował do niego referendarz sądowy, uchylił się od przedłożenia żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest sytuacja majątkowa Skarżącego i jego małżonki. Wskazać można dodatkowo, że jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej Skarżącego i jego małżonki, mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Z uwagi na powyższe Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.