III SA/Wa 1014/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. III SA/Wa 1014/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Ltd Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2012 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 maja 2016 r., III SA/Wa 1014/16 w ten sposób, że: 1. zwolnić skarżącą spółkę od wpisu od skargi; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy P. LTD Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że po sprzedaży w maju 2012 r. nieruchomości położnej w R. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej z wpisem do KRS dnia 30 listopada 2012 r., wznowionej 30 listopada 2014 r. oraz ponownie zawieszonej 1 stycznia 2015 r. Spółka nie zatrudnia pracowników. Nie dysponuje środkami finansowymi na dokonanie opłaty. Nie posiada też majątku trwałego. Aktywa obrotowe spółki zapisane w księgach handlowych i wykazane w bilansie dotyczą należności dochodzonej na drodze sądowej. Spółka nie posiada czynnych rachunków bankowych. Wynik działalności za rok 2013 zamknął się stratą bilansową w wysokości 124.130,63 zł, a za rok 2014 oraz za rok 2015 wyniósł 0. Spółka podjęła działania w celu uzyskania kredytu bankowego, jednak - ze względu na zawieszoną działalność i brak zdolności kredytowej oraz brak nieruchomości dającej możliwość zabezpieczenia kredytu - banki odmówiły udzielenia wsparcia kredytowego. Z oświadczeń spółki wynika ponadto, że nie uzyskuje ona żadnych przychodów, a stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wynosi 270,21 zł. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki złożono: zeznania podatkowe spółki za 2014 i 2015 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2014 i 2015 r., zestawienie obrotów i sald, deklaracje VAT-7 z 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego, fakturę za obsługę prawną oraz zeznania podatkowe i decyzję o waloryzacji emerytury dotyczące prezesa zarządu spółki. Spółka, w piśmie z 29 kwietnia 2016 r. wyjaśniła, że prezes zarządu i jedyny wspólnik spółki nie posiada wystarczających środków na uiszczenie całości lub części opłaty sądowej, ponieważ utrzymuje się jedynie z emerytury i prowadzonej osobiście działalności gospodarczej, z tytułu której uzyskuje niewielkie dochody. Referendarz sądowy, w postanowieniu z 19 maja 2016 r. uznał, że chociaż należny w sprawie wpis od skargi wynosi 13.800 zł, a spółka w styczniu 2015 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą i nie uzyskuje przychodów (co wynika z nadesłanej dokumentacji), to nie powoduje to konieczności udzielenia skarżącej pomocy z budżetu państwa. W szczególności, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Strona powinna zatem udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać dodatkowych środków od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Referendarz sądowy zaznaczył istnienie znacznego przychodu prezesa spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2015 r. Skarżąca, w sprzeciwie z 30 maja 2016 r., wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego z 19 maja 2016 r. oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu powołała się na to, że zawiesiła działalność gospodarczą i nie osiąga przychodów od 2014 r. Posiadane środki pieniężne w kwocie 270,21 zł nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania, nie posiada tez żadnego majątku, jak też nie ponosi kosztów związanych z obsługą prawną (które ponosi prezes zarządu). W ocenie spółki, rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy nie może "stanowić uznania o charakterze dowolnym/wyłącznie uznaniowym" i nie może pozbawiać strony dostępu do Sądu. Spółka powołała się na brak możliwości otrzymania dopłat od wspólnika, co skutkuje brakiem posiadania środków finansowych. Zdaniem strony, analiza sytuacji majątkowej wspólników spółki nie powinna warunkować uzyskania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz 718, dalej jako p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciwy od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia podejmowanego przez sąd administracyjny w postępowaniu incydentalnym w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (por. postanowienie z 29 lutego 2016 r., II Fz 1085/15, CBOSA). Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., II FZ 154/12 i II FZ 155/12 CBOSA). Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Spółka bowiem powinna koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Niesporny w sprawie jest fakt zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez stronę i nie osiąganie przychodów od 2014 r. czy też brak majątku lub bieżących środków finansowych: stan rzeczy ten przyznaje także referendarz sądowy rozpoznający wniosek o prawo pomocy. Stan ten ma wpływ na sposób zastosowania przez Sąd w sprawie przywołanego powyżej orzecznictwa. Odnosząc się do twierdzeń strony o naruszeniu prawa do Sądu przez referendarza sądowego należy wskazać stronie, że z art. 84 Konstytucji RP wynika, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie, także – co do zasady - skarżąca ubiegająca się o zwolnienie od tego obowiązku. Przy czym obowiązek ten powinien być miarkowany zagwarantowaniem stronie dostępu do Sądu, który rozstrzygnie, w niezawisły sposób, o sposobie rozstrzygnięcia sporu podatkowego, będącego przedmiotem niniejszego postępowania. Co więcej, z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP wynika, że "ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw", co Sąd odnosi do sposobu interpretacji instytucji prawa pomocy, uregulowanej w art. 243 § 1 n. p.p.s.a. Zdaniem Sądu, trudno nie zgodzić się z twierdzeniami strony, że prezes zarządu, jedyny wspólnik spółki, nie jest w stanie (i nie jest zobowiązany) uiścić wpisu sądowego w sprawie, czyli nie jest w stanie dofinansować spółki. Fakt ten wynika z wysokości skromnych dochodów uzyskiwanych z emerytury i prowadzonej działalności gospodarczej: osiągnął on znikomy roczny dochód z tejże działalności w majątku prywatnym w wysokości ok 23218,69 zł. Zdaniem Sądu, w sytuacji, kiedy sytuacja finansowa spółki jest bezspornie zła, niedopuszczalna jest odmowa przyznania prawa pomocy stronie z tego powodu, że członek zarządu spółki osiąga, ale w prywatnej działalności gospodarczej, przychód w znacznej wysokości: zwłaszcza, że po pomniejszeniu tego przychodu o koszty jego uzyskania, rocznego dochodu (23218,69 zł) – a więc środków, które członek zarządu może przeznaczyć na dowolnie wybrane cele – nie sposób uznać za wysoki. Drugorzędne, wobec tego faktu, ma znaczenie dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy sposób odpowiedzi na pytanie, czy osoba trzecia, tj. członek zarządu, jest zobowiązany do przysporzeń, kosztem majątku prywatnego, na rzecz spółki i to w sytuacji, kiedy strona ma prawo (dostępu) do Sądu zagwarantowane w art. 45 Konstytucji RP. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie. Jedynym kosztem sądowym wymagalnym na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi (13800 zł), stąd zakres rozstrzygnięcia wyrażony w sentencji. Sytuacja finansowa spółki może zmieniać się, zatem przedwczesne byłoby orzekanie o kosztach niewymagalnych jeszcze. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.