III SA/Wa 1025/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009 r. postanawia - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnić ją od kosztów sądowych, - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Pismem z 2 lipca 2009 r. E. R. (dalej "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od zapłaty wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z 9 lipca 2009 r. wezwał skarżącą do nadesłania wypełnionego i podpisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy - na formularzu PPF. Do wezwania załączono formularz PPF oraz pouczono skarżącą, że niezłożenie wniosku w prawidłowej formie w terminie siedmiu dni spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała do Sądu kserokopię wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz osiem załączników. W związku ze złożeniem kserokopii wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z 28 lipca 2009 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku przez jego podpisanie albo złożenie oryginału wypełnionego wniosku albo wypełnienie i osobiste podpisanie wniosku na formularzu PPF. Skarżącą wezwano również do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji na temat jej sytuacji majątkowej i dochodów. Do wezwania załączono formularza PPF oraz zawarto w nim pouczenie, że nieuzupełnienie braków formalnych wniosku w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając na wezwanie oświadczyła: "nie myśli wypełniać przesłanego takiego samego wniosku, ponieważ złożony podpis na wypełnionym wcześniej wniosku oraz dochodach uważam za ostateczny". Do pisma załączyła ponownie kserokopię wypełnionego na formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z 17 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek Skarżącej o przyznania prawa pomocy bez rozpoznania. Na powyższe zarządzenie, dochowując terminu ustawowego, Skarżąca wniosła sprzeciw oraz dołączyła oryginał wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. Podniosła, że w związku z zajęciem przez komornika otrzymywanej emerytury jest zmuszona do zaciągnięcia kredytu. Ponadto znajduje się u kresu wyczerpania. Jednocześnie podniosła szereg zarzutów dotyczących sfałszowania aktu notarialnego i księgi wieczystej nieruchomości położonej w C.. W załączonym wniosku wskazała, że od ponad 20 lat jest w nieformalnej separacji z mężem, który ją zostawił a obecnie znęcą się nad nią. Jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w C., nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1968 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 173,10 zł. Podkreśliła, że toczy spór o odzyskanie nieruchomości o wielkości 7.72 ha. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. zarządzenia z dnia 17 sierpnia 2009 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, iż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca w sposób wystarczający uprawdopodobniła, iż poniesienie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie ze względu, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżąca ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Niezależnie od powyższego, należy podnieść, że Skarżąca nie wykazała, aby podejmowała we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, iż nie była w stanie spełnić jego żądań finansowych. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że przy badaniu ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. W ocenie Sądu wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie został uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.