III SA/Wa 1036/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, , po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2009 r. do stycznia 2010 r. postanowił: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym w zakresie - Skarżący – K. S. pismem z 24 marca 2015 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2009 r. do stycznia 2010 r. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 1 maja 2015 r., Skarżący przedstawił oświadczenie PPF oraz nadesłał wyjaśnienia wskazując, iż jest bezrobotny, lecz nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto zamieszkuje wraz z matką, w wynajętym mieszkaniu. Nie posiada żadnego majątku i ma problemy ze znalezieniem pracy. Matka Skarżącego uzyskuje miesięcznie kwotę 4330,80 zł brutto i utrzymuje syna. W wykonaniu wezwania o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych (także osób, z którymi prowadzi strona wspólne gospodarstwo domowe), zeznań podatkowych, kalkulacji kosztów życia, udokumentowania ponoszonych wydatków, dochodów uzyskiwanych przez stronę w latach wcześniejszych Skarżący przedłożył odcinki wypłaty wynagrodzeń matki w jednej ze szkół w W. Postanowieniem z dnia 28 maja 2015 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie Skarżący przy piśmie z dnia 8 czerwca 2015 r. zatytułowanym "Uzupełnienie dokumentów w związku z odmową przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi" przekazał zaświadczenie z urzędu skarbowego o stanie zaległości, oświadczenie o zobowiązaniu do rozliczenia z właściwym urzędem skarbowym z tytułu zwolnienia z długu Banku M., dowód wpłaty do urzędu skarbowego, stan salda rachunku bankowego matki. Przedkładając wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF rozszerzył zakres pierwotnego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego lub adwokata). Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 12 czerwca 2015 r. ponownie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 26 czerwca 2015 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, iż jest osobą bezrobotną. Nie ma żadnych dochodów. Przedstawił jednocześnie PIT- 8C za 2014 r., zobowiązujący go do uiszczenia kwoty 5304 zł, z tytułu zwolnienia z odsetek przez [...] Ponowił twierdzenia, iż jest na utrzymaniu matki, która korzystając z kredytu odnawialnego, pomogła mu zapłacić należność do Urzędu Skarbowego w kwocie 5304 zł. Swoje zobowiązanie, w częściowej kwocie 4250 zł, wpłaciła również z kredytu odnawialnego. Zaznaczył, iż wynagrodzenie matki wynosi 4430,80 zł, z czego zasadnicze wynagrodzenie wynosi 2485,24 zł. Jak wyjaśnił, matka ponosi koszty utrzymania siebie i Skarżącego oraz koszty związane z wynajmem mieszkania, opłatami za energię i wodę oraz inne niezbędne potrzeby wiążą się z zaciąganiem pożyczek. Końcowo wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Podkreślenia wymaga, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa w sytuacjach wyjątkowych, w których strona skarżąca ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz wysokość wpisu sądowego od skargi Skarżącego w kwocie 500 zł, jak i stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Wskazać należy, iż załączonego do sprzeciwu zeznania PIT – 36 za 2014 r. wynika dochód uzyskany przez Skarżącego w 2014 r. w wysokości 32.554,79 zł. Należało również mieć na uwadze i to, że Skarżący mimo iż jak sam wskazuje jest osobą bezrobotną to jednak pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Osoba ta osiąga dochody w wysokości 4.330,80 zł. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jak wynika z oświadczenia strony uzyskuje ona pomoc od matki, która była m.in. przeznaczana na pokrywanie kosztów zaległości kredytowych. Z nadesłanych przez Skarżącego dokumentów nie wynika również, by pomoc taka nie mogła zostać udzielona również na potrzeby niniejszego postępowania. Mając powyższe na względzie, Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, mając na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.