III SA/Wa 1038/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2010 r. po rozpoznaniu wniosku M. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2010 r. [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2004 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie 1. Spółka M. Sp. z o.o (dalej także jako strona lub skarżąca), w skardze do Sądu z [.....]marca 2010 r., zamieściła wniosek o przyznanie prawa pomocy. 2. Referendarz sądowy, pismem z 7 maja 2010r., zwrócił się do spółki o nadesłanie wypełnionego formularza PPPr oraz o nadesłanie dodatkowych informacji o jej sytuacji majątkowej. W szczególności, referendarz sądowy poprosił o nadesłanie zbiorczego zestawienia transakcji spółki dokonanych w ostatnich dwóch latach prowadzenia działalności; nadesłanie odpisów faktur VAT za ostatnie 6 miesięcy prowadzenia działalności, względnie zestawienia faktur z oznaczeniem daty, miejsca, wysokości transakcji oraz kontrahenta; nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności; zestawienie aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych oraz dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań (data, wysokość, sposób płatności, bank za pośrednictwem którego nastąpiło rozliczenie, względnie zestawienia kserokopii przekazów lub pokwitowań); wskazanie źródeł finansowania prowadzonej obecnie działalności przez spółkę, w szczególności kosztów lokalu, korespondencji, obsługi prawnej, księgowej oraz wysokości kosztów tej działalności wraz z oznaczeniem terminu i wysokości zaspokojenia tych zobowiązań, nadesłanie bilansów, jak też – oddzielnie - rachunków zysków i strat za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności; nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz – oddzielnie - za ostatnie 3 miesięce prowadzenia działalności gospodarczej; wskazanie posiadanych nieruchomości i tytułu prawnego do nich, wskazanie czynności podjętych w celu uzyskania dopłat od wspólników i wysokości osiągniętych dopłat; wskazanie wysokości kosztów sądowych, które spółka pokryje samodzielnie. 3. Spółka, w odpowiedzi na to pismo wskazała, że "nie przeprowadzała na rachunku rozliczeniowym w PLN żadnych transakcji od października 2008 r., zaś na rachunku rozliczeniowym w EUR od lutego 2008 r. Nadto oświadczyła, ze nie jest w stanie wykonać pozostałych punktów wezwania, ponieważ od ponad dwóch lat nie prowadzi żadnej działalności. Ciążą na niej zobowiązania na rzecz ZUS i organów skarbowych, których nie jest w stanie spełnić. Spółka wskazała, ze nie uzyskuje żadnych przychodów, a Sąd [...] dla m. W., [...] oddalił jej wniosek o ogłoszenie upadłości ze względu na brak środków na pokrycie kosztów tego postępowania. Spółka, w treści nadesłanego formularza PPPr z 21 maja 2010 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i wskazała, że nie prowadzi żadnej działalności i nie posiada środków na rachunku bankowym. 4. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, czy stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 5. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). 6. Skarżąca spółka wniosła, co zostało wskazane w komparycji, o zwolnienie od kosztów sądowych. 7. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 p.p.s.a. 8. Z możliwości tej w niniejszej sprawie skorzystano, wzywając stronę skarżącą, pismem z 7 maja 2010 r., do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w szczególności nadesłania dokumentów, z których może wynikać przepływ posiadanych przez stronę środków finansowych. Natomiast skarżąca nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku - przez co uniemożliwiła rzetelną analizę jej zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca nie przesłała wyciągów z rachunków bankowych za okres, kiedy p r o w a d z i ł a działalność gospodarczą ("za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej"). Spółka nie nadesłała też odpisów faktur VAT za okres ostatnich sześciu miesięcy, w jakim p r o w a d z i ł a działalność gospodarczą. Nadto nie przedstawiła w tym zakresie – pomimo wyraźnego wezwania - nawet zestawienia tych faktur wraz ze wskazanymi przez referendarza sądowego danymi. Brak wzmiankowanych przez referendarza powyżej informacji uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, także przy pominięciu informacji zawartych w aktach podatkowych. Niezłożenie informacji w tym zakresie, co zostało nadmienione powyżej, jak też niewskazanie źródeł pochodzenia kosztów bieżącej działalności – jak choćby korespondencji - nie powinno skutkować wadliwą oceną zdolności skarżącej do pokrycia należności sądowych, ponieważ niewyjaśnienie sytuacji majątkowej strony nie może skutkować korzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Referendarz sądowy decyduje w procesie gospodarowania publicznymi środkami, co nakłada na niego szczególny obowiązek dołożenia należytej staranności w analizie procesu gospodarowania spółki posiadanymi środkami finansowymi, czego następstwem mogą być wnioski odmienne od prezentowanych przez skarżącą. Referendarz sądowy wskazuje, że oddalenie wniosku o przeprowadzenie postępowania upadłościowego – zadeklarowane jedynie przez stronę – ze względu na brak środków na pokrycie kosztów tego postępowania nie oznacza niemożności pokrycia kosztów sądowych, ponieważ wielkość kosztów postępowania upadłościowego i kosztów postępowania sadowoadministracyjnego nie muszą być tożsame. Referendarz sądowy nie może też zaakceptować wyjaśnienia, że spółka "nie prowadzi jakiejkolwiek działalności" i uznać to za usprawiedliwienie nienadesłania dokumentów, choćby ze względu na przejawy aktywności spółki, jakim jest zawisła przed Sądem sprawa, czy prowadzona z Sądem korespondencja. 9. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności oceny możliwości finansowych strony. 10.Tymczasem Skarżąca nie wykazała - w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości - że stan majątkowy uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie jej swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (zob. postanowienie NSA z 16 września 2008 r., I FZ 284/08). Brak określenia zmian w majątku i alokacji uzyskanych w ten sposób środków utrudnia ocenę sytuacji majątkowej spółki. Skarżąca nie może oczekiwać, jak wskazał NSA, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy, referendarz sądowy poprzestanie na jej oświadczeniach, iż nie posiada ona jakichkolwiek środków, nie prowadzi żadnej działalności i nie posiada majątku, oceniając je w dodatku z pominięciem treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 10 listopada 2009 r. sygn I FZ 415/09, na skutek przyznania prawa pomocy, w istocie podmiot gospodarczy otrzymuje bezzwrotną pomoc ze środków Skarbu Państwa. Sąd musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 2 ppsa. W braku należytego wykonania wezwania referendarza sądowego niemożliwe było prześledzenie gospodarki finansowej skarżącej, jej możliwości finansowych, a w konsekwencji – wydanie korzystnego dla spółki rozstrzygnięcia. 11. Dlatego, wobec gołosłownych twierdzeń strony i braku jakichkolwiek dokumentów – tak o nadesłanie których wzywał referendarz, jak też tych, których nadesłanie strona zadeklarowała – mając zarazem świadomość istnienia w obrocie postanowienia NSA wydanego w innej sprawie spółki (z 12 lutego 2010 r. II FZ 12/10), na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., referendarz sądowy był zobowiązany orzec, jak w sentencji.