III SA/Wa 109/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia 1) umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego Skarżący T.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci, na które łoży 500 zł miesięcznie. Jego stałym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 1.750 zł brutto. Kwota ta nie wystarcza nawet na bieżące koszty utrzymania. W rezultacie Skarżący korzysta z incydentalnej pomocy rodziny. Przykładowo brat uiścił należny w niniejszej sprawie wpis od skargi. Skarżący wskazał, że posiada zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu zaległości podatkowych na kwotę ponad 3 mln zł oraz wobec banków na kwotę ponad 1,5 mln zł. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Żona uzyskuje dochody ze stosunku pracy oraz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że w 2007 r. zawarł z żoną umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej. Stwierdził ponadto, że obecnie każdy z małżonków prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Do wydatków Skarżący zaliczył koszty utrzymania domu (500 zł), koszty utrzymania dzieci (500 zł), koszty wyżywienia (450 zł), koszty leczenia (50 zł), inne, w tym środki czystości (50 zł) i koszty dojazdu do pracy (350 zł). Dodał, iż nie posiada rachunku bankowego. W toku egzekucji sprzedano cały jego majątek. Skarżący przedstawił dokumenty obrazujące wydatki, informacje ZUS, deklaracje VAT, zeznania podatkowe, postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, potwierdzenie transakcji. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący podkreślił, że łączy go z żoną rozdzielność majątkowa, w związku z czym nie jest w stanie pozyskać wyciągów z jej konta bankowego. Dodał, iż żona także posiada zobowiązania, w tym wobec banków. Miesięczna wartość rat jej kredytów wynosi 12.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że pełni funkcję prokurenta w spółce, jednak nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wskazał, iż miejscem jego zamieszkania jest K. Przedstawił m. in. umowę majątkową małżeńską, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, zeznania podatkowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy zauważyć, iż wniosek ten musi być oceniony w kontekście konkretnych kosztów postępowania, do opłacenia których Skarżący jest zobowiązany na obecnym etapie. Powyższy wniosek stanowił mianowicie odpowiedź na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 14.936 zł, a zatem do tej właśnie kwoty należy odnieść ten wniosek. Rozpoznając go nie można jednak tracić z pola widzenia tego, iż Skarżący uiścił żądaną kwotę jeszcze przed wniesieniem wniosku. Jej zapłaty dokonał bowiem w dniu 3 sierpnia 2016 r., podczas gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nadał na poczcie w dniu 4 sierpnia 2016 r. Skoro zatem Skarżący uiścił należny od skargi wpis (jedyny koszt sądowy na obecnym etapie postępowania), to uznać należało, iż w momencie składania wniosku nie ciążył na nim obowiązek opłacenia jakichkolwiek innych kosztów postępowania. W tej sytuacji merytoryczne rozpoznawanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych jest - w ocenie referendarza sądowego - niecelowe. Takie też stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 23 maja 2016 r. (II FZ 248/16). Tym samym postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. Jednocześnie rozstrzygnięcie to nie zamyka Skarżącemu możliwości ponownego wnioskowania o prawo pomocy na dalszym etapie postępowania, kiedy to wystąpią należne na tym etapie koszty sądowe. Ubocznie jedynie referendarz sądowy wyjaśnia, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną (por. postanowienie NSA z 15 czerwca 2011 r., II FZ 194/11). Powyższe oznacza, iż ewentualne pozytywne rozpoznanie wniosku skutkowałoby swoją mocą prawną od daty jego wniesienia, a zatem nie byłoby możliwe zwrócenie Skarżącemu uiszczonego jeszcze przed tym wnioskiem wpisu sądowego. Nie ma przy tym znaczenia, że wpis ten pokrył brat Skarżącego. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by wniosek ten uwzględnić. Skarżący nie wykazał bowiem, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 P.p.s.a. Co prawda przesłał on szereg dokumentów, niemniej zabrakło wśród nich wyciągów z rachunków bankowych żony. Tymczasem wyciągi takie są niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja. Inaczej mówiąc wyciąg bankowy daje rzeczywisty obraz operacji dokonywanych na rachunku, a więc przedstawia rzeczywistą płynność finansową jego właściciela. Brak tych wyciągów Skarżący tłumaczy niemożnością ich pozyskania. Wyjaśnienia te nie przekonują referendarza sądowego. Trudno bowiem uwierzyć by Skarżący był w stanie pozyskać takie dokumenty dotyczące żony jak zeznania podatkowe, deklaracje VAT, informacja ZUS dla osoby ubezpieczonej, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów, zaś możliwość taką utracił w przypadku wyciągów z jej rachunków bankowych. Zwłaszcza, że - jak oświadczył – posiada ona zobowiązania wobec banków, a miesięczna wartość rat kredytów wynosi 12.000 zł. Nie można zapominać, że wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Skoro bowiem twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nie przekonuje też oświadczenie Skarżącego o braku rachunków bankowych, skoro jak twierdzi jest on zadłużony właśnie w bankach. Na okoliczność tę zwrócono już uwagę w postanowieniu z 5 kwietnia 2016 r. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 246 § 1, art. 249a P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.