III SA/Wa 1094/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1094/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia - odmówić zmiany postanowienia z dnia 22 czerwca 2016 r. - Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 25 maja 2016 r. odmówił P. B. (dalej zwany "Skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, że Skarżący nie wyjaśnił w sposób dostateczny swojej sytuacji materialnej. W jego ocenie lektura przesłanych dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, że nie ujawnił on wszystkich istotnych – z punktu widzenia oceny możliwości płatniczych – okoliczności. Zdaniem referendarza wśród tych dokumentów zabrakło wyciągów z rachunku bankowego, które uwidacznia rzeczywistą płynność finansową jego właściciela. Z nadesłanych materiałów nie wynikało też czy na posiadanych gruntach rolnych o powierzchni ponad 57 ha Skarżący prowadzi działalność rolniczą oraz czy otrzymuje do nich dopłaty, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Poza tym nie udokumentowane zostały wysokości bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Mając powyższe na uwadze starszy referendarz sądowy doszedł do przekonania, że jeżeli Skarżący wskazał, że ma kilka źródeł dochodów oraz posiada nieruchomość rolną, to trudno obiektywnie uznać go za osobę żyjącą w ubóstwie. Skarżący w sprzeciwie z 7 czerwca 2016 r. wskazał, iż jego dochody drastycznie spadły. Tym samym nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie. W ocenie Skarżącego jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez referendarza sądowego, gdyż wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Wskazał, iż sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, któremu uległ. W związku z tym obecnie przebywa na rencie. Skarżący nie jest w stanie dochodzić swoich praw ponieważ nie stać go na opłacenie kosztów sądowych W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nadanie sprawie biegu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącego od wyżej wskazanego postanowienia starszego referendarza sądowego, postanowieniem z 22 czerwca 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd podzielił pogląd starszego referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Zgodził się zarazem, że dostępne informacje o sytuacji majątkowej Skarżącego nie dawały podstaw do stwierdzenia, że opłacenie przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł spowoduje negatywne skutki w odniesieniu do sytuacji bytowej jego rodziny. Skarżący nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu. Według Sądu, niewyjaśniona pozostała kwestia posiadanych przez Skarżącego gruntów rolnych o powierzchni ponad 57 ha i wątpliwości, co do okoliczności prowadzenia na tych gruntach ewentualnej działalności rolniczej lub otrzymywanych dopłat bezpośrednich. Skarżący nie przedstawił też wszystkich dokumentów, o które był wzywany, w tym wyciągów z należących do niego rachunków bankowych, które obrazowałyby odbywające się tam przepływy finansowe. Nie udokumentował także wysokości bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Sąd uznał ponadto, że skoro Skarżący był w stanie wygospodarować środki pieniężne na pokrycie wpisów sądowych w kilku ostatnio zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, nie sposób uznać, że nadmiernym obciążeniem będzie poniesienie kosztów postępowania w tej sprawie, które na tym etapie zamykają się w kwocie 100 zł. Odnosząc się z kolei do zarzutu zawartego w sprzeciwie, iż obecna sytuacja finansowa Skarżącego odbiega od przedstawionej przez referendarza sądowego, Sąd podniósł, że powyższe nie zostało poparte żadnymi argumentami i tym samym uniemożliwia ustosunkowanie się do powyższego zarzutu. Skarżący poza gołosłownymi oświadczeniami nie wykazał pogorszenia swojej sytuacji finansowej. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 8 kwietnia 2016 r. Przewodniczącego Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł wniósł o umożliwienie odstąpienia od ww. wpisu. Wskazał, że jego sytuacja jest na tyle trudna, że nie jest w stanie dokonać wpłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Zaznaczył, że w 2013 r. uległ wypadkowi drogowemu i z tego powodu przebywa na rencie. W odpowiedzi na wezwanie do wykazania i udokumentowania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, czy i w jakim zakresie zmieniła się sytuacja majątkowa Skarżącego od czasu wydania postanowienia z dnia 22 czerwca 2016 r. w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżący pismem z 13 września 2016 r. poinformował, że od czasu wydania ww. postanowienia jego sytuacja materialna nie uległa zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 § 1 P.p.s.a., stanowi, że stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. Zgodnie natomiast z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w przypadku spraw dotyczących prawa pomocy, zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia. Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy z art. 165 P.p.s.a. rozpoznający wniosek jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie (zob. m.in. postanowienia NSA: z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt. II OZ 132/14, z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 673/14, z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 336/14, z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 746/14 – publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowego wniosku, należy zwrócić uwagę, że w wyniku rozpoznania pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało już stwierdzone, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Nie przedstawił on argumentacji ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów, która dawałaby podstawy do stwierdzenia, że opłacenie przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł spowoduje negatywne skutki w odniesieniu do sytuacji bytowej jego rodziny. Mając na względzie powyższe oraz odnosząc się do wniosku z 25 sierpnia 2016 r. o zmianę postanowienia z 22 czerwca 2016 r. oraz pisma z 13 września 2016 r. w którym Skarżący sprecyzował, że jego sytuacja materialna nie zmieniła się od czasu wydania postanowienia z 22 czerwca 2016 r., stwierdzić należy brak podstaw uzasadniających zmianę uprzednio wydanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.