III SA/Wa 1110/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca M. sp. z o.o. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy, wskazując, iż wskutek paraliżu spowodowanego działaniami urzędu skarbowego nie posiada obecnie przychodów. Przedstawiła wyciągi bankowe. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała wypełniony formularz PPPr, w którym powołała się na fakt zabezpieczenia jej dokumentacji przez Prokuraturę Okręgową w B. Podkreśliła, że sparaliżowało to pracę Skarżącej i doprowadziło do zawieszenia jej działalności. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś stan jej konta 701 zł. Wyjaśniła, że od 2011 r. nie sporządza bilansu, a od 2012 r. nie osiąga żadnych zysków. Skarżąca nie złożyła również zeznań podatkowych za lata 2015-2016, ani deklaracji VAT za ostatnie 6 miesięcy. Oświadczyła, że nie miała żadnych przychodów w 2017 r.; nie posiada udziałów w innych podmiotach; toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne; wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Z powyższego wynika zatem, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości w niniejszej sprawie skorzystano) daje przepis art. 255 P.p.s.a. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w myśl którego brak reakcji na wezwanie pozbawia Sąd możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku strony. To bowiem w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie jej sytuacji majątkowej (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy ustalenia realnej sytuacji strony dokonuje się w oparciu o przedstawione przezeń dokumenty, nie zaś na podstawie jej wyobrażeń o tym stanie. W niniejszej sprawie Skarżąca nie przedłożyła dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Jako powód takiego stanu rzeczy wskazała zabezpieczenie jej dokumentacji księgowej przez Prokuraturę Okręgową w B. Skarżąca przesłała jedynie wyciągi bankowe. Tymczasem na ich podstawie referendarz sądowy nie jest w stanie dokonać oceny merytorycznej jej wniosku. Przedstawione wyciągi nie pozwalają bowiem na rzeczywiste zobrazowanie sytuacji majątkowej Skarżącej. Podnoszona (aczkolwiek nieudokumentowana) okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej nie przesądza przecież o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu od skargi wynoszącego 1.500 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego). Tym samym uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena jej sytuacji finansowej, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy ma świadomość subiektywnego przekonania Skarżącej o jej trudnej sytuacji finansowej, jednakże twierdzenie to nie znajduje pokrycia w złożonych do akt sprawy materiałach źródłowych. Z tego względu referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.