III SA/Wa 114/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] , [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec oraz okresy rozliczeniowe od września do grudnia 2010 r. postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – E.M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania. Nie posiada oszczędności ani majątku. W utrzymaniu pomaga mu matka. Skarżący wskazał ponadto, że ciągle choruje ([...] ). Jest pod opieką specjalisty. W związku ze stanem zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. Mieszka "kątem" u znajomych. Do stałych wydatków miesięcznych skarżący zaliczył: wydatki na mieszkanie i media 300 zł, środki czystości 60 zł, leczenie 190 zł, jedzenie 600 zł. Do wniosku załączył wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 maja do 31 lipca 2016 r., którego saldo końcowe wyniosło 858,30 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), wezwano skarżącego do: wyjaśnienia, od kiedy i w związku z jakimi okolicznościami pozostaje bez dochodów, nadesłania zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych, nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłków, w przypadku braku statusu osoby bezrobotnej – wyjaśnienie takiego stanu rzeczy, wskazanie, komu i jaki tytuł prawny przysługuje do nieruchomości położnych w S. ul. [...] i w G. ul. [...] , wskazania na które mieszkanie skarżący ponosi wydatki (zgodnie z pismem z 14 sierpnia 2016 r.) i czy skarżący zamieszkuje w nim samodzielnie, udokumentowania sytuacji zdrowotnej skarżącego, ponownego przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego, w tym na utrzymanie mieszkania, opłaty za media, wyżywienie, leczenie, środki czystości, odzież i inne (jeżeli inne osoby partycypują w kosztach utrzymania skarżącego, należy wskazać te osoby oraz wyjaśnić z jakiego tytułu i w jakiej formie i wysokości partycypują w tych kosztach). W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że od przeszło trzech lat pozostaje bez stałych dochodów. Sąd Gospodarczy w W. odmawiał wykreślenia go z rubryki osoby reprezentującej zarząd, mimo że dostarczył informację o odwołaniu go z tej funkcji. W związku z tym, nie mógł zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Dopiero w zeszłym roku wykreślono dane skarżącego z rejestru. Po powzięciu informacji o wykreśleniu skarżący zarejestrował się jako bezrobotny. Z uwagi na stan zdrowia skarżący nie może znaleźć pracy. Skarżący wskazał również, że nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych bowiem nie stać go na koszty uzyskania tych zaświadczeń. Skarżący mieszka w G. u znajomych. Powinien ponosić proporcjonalnie wydatki na mieszkanie, ale nie posiada środków na ten cel i nikt nie żąda od niego zapłaty. Co do kosztów utrzymania skarżący wyjaśnił, że podejmuje prace dorywcze za co w skali miesiąca otrzymuje ok. 700 zł. Z kolei po zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna jest ubezpieczony i nie ponosi koszów leczenia. Ponadto jeśli brakuje mu na jedzenie pomaga mu matka i syn. Skarżący wyjaśnił również, że nie przysługuje mu tytuł prawny do lokali wskazanych w wezwaniu. Do pisma skarżący załączył zaświadczenie z 12 września 2016 r. o posiadaniu od 18 kwietnia 2016 r. statusu osoby bezrobotnej i nieposiadaniu prawa do zasiłku oraz zaświadczenie o stanie zdrowia. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł (podobnie w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 113/16 i III SA/Wa 115/16). Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie jest wstanie ponieść tego kosztu. Jak wynika z jego oświadczeń oraz nadesłanych dokumentów jest on osobą bezrobotną. Utrzymuje się z prac dorywczych, z tytułu których uzyskuje dochód w wysokości ok. 700 zł. Mieszka u znajomych. Korzysta z pomocy finansowej matki oraz syna. Nie posiada żadnego majątku. Orzekając o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, referendarz sądowy miał również na względzie, że oświadczenia skarżącego, zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności za podawanie nieprawdziwych danych lub zatajanie prawdy. Referendarz sądowy wziął również pod uwagę, że postanowieniami: z 19 października 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2980/15, z 15 kwietnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 107/16 oraz z 9 maja 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 104/16, WSA w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Jednocześnie referendarz sądowy za przedwczesne uznał zwalnianie skarżącego z całości kosztów sądowych, które mogą ewentualnie pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przede wszystkim bowiem skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, ponieważ pracuje dorywczo oraz posiada na rachunku bankowym środki w wysokości ok. 850 zł. Ponadto, sytuacja finansowa skarżącego może ulec poprawie, chociażby w przypadku znalezienia stałego zatrudnienia. Gdyby się tak jednak nie stało skarżący może ponownie zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego) uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Zdaniem referendarza sądowego, powyższej oceny nie zmieniają problemy zdrowotne, na które powołuje się skarżący. Jak wynika ze skargi oraz z pism składanych przez skarżącego w toku postępowania jest on w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw przed sądem administracyjnym. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zasadnym jest zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi i odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.