III SA/Wa 1142/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. na poczet zaległości podatkowych w tym podatku za listopad 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Pismem z 5 maja 2016 r. skarżąca – M.B. , wniosła o przyznanie prawa pomocy "w sprawie wniesienia skargi kasacyjnej". Wskazała, że obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż nie posiada żadnego dochodu ani oszczędności. W dniu 13 maja 2016 r. skarżąca została wezwana do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżąca wskazała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Argumentowała, że stan jej obecnych oszczędności wynosi poniżej 80 zł, co nie wystarcza nawet na wniesienie opłaty sądowej. Oświadczyła, że od początku roku uzyskała przychód z działalności w wysokości 3.100 zł. Tak niska kwota nie wystarcza na zapewnienie podstawowych wydatków na utrzymanie, które w sumie wynoszą miesięcznie 3.339,19 zł. Wydatki na bieżące utrzymanie w 2016 r. skarżąca pokrywała z oszczędności oraz pożyczek. Skarżąca podniosła, że w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1144/15 Dyrektor Izby Skarbowej nie zwrócił jej kosztów postępowania w wysokości 100 zł. Nie otrzymała również zwrotu podatku za 2015 r. w wysokości 1.070 zł. Skarżąca oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada polisy na życie na łączną kwotę 30 tyś. zł oraz akcje i udziały na kwotę 125 tyś. zł. Posiada ponadto spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 50,16 m² i wartości ok. 450 tyś. zł oraz samochód osobowy marki [...] z 2005 r. Do wniosku skarżąca załączyła zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego oraz deklaracje VAT-7. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak już wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie referendarza sądowego, skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii osób. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą pod firmą M. (zob. [...] ). Jest [...] . Za 2014 r. uzyskała przychód z działalności w wysokości 100.222,09 zł (dochód 45.987,04 zł), a za 2015 r. – przychód 80.022,73 zł (dochód 41.990,98 zł), zgodnie z zeznaniami podatkowymi. Posiada udziały oraz akcje o wartości 125 tyś zł. Powyższej oceny nie zmienia podnoszona przez skarżącą okoliczność uzyskania w bieżącym roku przychodu jedynie na poziomie 3.100 zł i utrzymywanie się z oszczędności, które, jak twierdzi skarżąca, właśnie się skończyły. Nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako aktywny przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela. Ponadto skarżąca, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, do tego biegły rewident, musiała mieć pełną świadomość konieczności ponoszenia kosztów postępowania. Jak wynika z wyciągów z rachunków bankowych w okresie od 29 lutego do 24 maja 2016 r. skarżąca dokonywała regularnych wpłat własnych, z których finansowała bieżącą działalność firmy i inne wydatki (w tym również zakup szafki i lampy). Referendarz sądowy nie widzi powodów, dla których posiadane oszczędności nie mogłyby być wykorzystane także na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Koszty te nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli W ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz opłacić wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.