III SA/Wa 1198/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości w 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego W dniu 5 marca 2012 r. A. W. dalej jako Skarżąca złożyła na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. We wniosku Skarżąca wskazała, iż osiąga dochód z tytułu umowy na czas nieokreślony w wysokości 4.446,62 zł brutto miesięcznie. Nie posiada żadnych nieruchomości i oszczędności. Prowadzi gospodarstwo domowe z córką E. lat 15. Ponadto wskazała, iż nie otrzymała pieniędzy ze sprzedaży działki we wsi S., potrącono z jej konta podatek ze sprzedaży w/w działki. Mieszka w mieszkaniu służbowym, którego obecnie nie można wykupić. Na podstawie zarządzenia Sędziego sprawozdawcy z dnia 12 kwietnia 2012 r. Skarżąca została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji o jej stanie majątkowym. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 1 maja 2012 r. Skarżąca poinformowała, iż wspolne gospodarstwo domowe prowadzi od trzech lat z córką E. lat 15, która obecnie jest uczennicą Gimnazjum i nie osiąga dochodów. Skarżąca nie posiada tytułu prawnego do miejsca zamieszkania, gdyż mieszka w mieszkaniu służbowym przyznanym jej mężowi R. W. Od 2008 r. posiada rozdzielność majatkową z mężem, z którym jest w trakcie rozwodu. Skarżaca nie mieszka z mężem, który pozostaje w związku z inną kobietą. Ponadto mąż Skarżącej podejmuje próby bezprawnego przekazania do W. mieszkania służbowego w W., w którym mieszka Skarżąca. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącej jest praca w M. na stanowisku [...]. Dochód za trzy miesiące średnio wynosi brutto 4446.62 zł. w tym netto 3150,77 zł. ponadto w miesiącu lutym otrzymała 13-stkę i w kwietniu nagrodę uznaniową. Skarżąca ponosi wydatki na urządzanie mieszkania, w którym obecnie mieszka poprzez kredyty, spłaty raty: “gdyż ze wszystkich przedmiotów codziennego użytku zostałam okradziona przez ojca moich dzieci’’ - Rata za meble - np.252,96 zł/msc - Rata za pościel - 307,75 zł/ msc.; - Rata za Termomix (robot kuchenny) - 138,39 zł/msc. Skarżąca ponosi comiesięczne wydatki na: - czynsz za mieszkanie - 711, 76 zł,/ msc, - RWE (energia elektryczna) - ok. 100 zł, - PGNiG (gaz) - ok. 40 zł, - [...] - Internet i telewizję kablową - 156,28 zł/ msc, - telefony w sieci [...] ok. 200 zł/msc, - zainteresowania córki - prywatne ognisko musicalowe - 359 zł/msc Ponadto, aby prawidłowo funkcjonować ponosi wydatki na ubrania, buty, lekarstwa, kosmetyki czy akcesoria do domu w tym środki czystości. Zaznaczyła, iż jej synowie K. lat 17, M. lat 13 mieszkają obecnie na drugim końcu Polski z ojcem w związku z tym ponosi też wydatki związane z podróżą do S. Przy każdym kontakcie z synami coś im kupuje albo dostają kieszonkowe. Skarżąca posiada karty kredytowe oraz ma konto z kredytem odnawialnym. Z informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 r. wynika iż Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 59.946,85 zł natomiast za 2011 r. osiągnęła przychód w wysokości 65,961,99 zł Ponadto z zaświadczenia o wynagrodzeniu wynika, iż w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. średnie miesięczne wynagrodzenie Skarżącej wyniosło 4.556,15 zł netto. Do wniosku Skarżąca załączyła kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 i 2011 r., kserkopię decyzji o przyznaniu mężowi Skarżącej osobnej kwatery stałej, kserokopię wyroku o ustanowieniu rodzielności majątkowej pomiędzy Skarżąca a jej mężem, kserokopię postanowienia o oddaleniu zażalenia Skarżącej w sprawie o rozwód. Kserokopię pisma męża Skarżacej do Dyrektora W, wyciąg z rachunku Skarżącej za luty., marzec i kwiecień 2012 r., zaświadczenia o zarobkach Skarżącej za ostatnie 3 miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem ( przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny ( zob. postanowienie SN z dnia 24.09.1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, i stan faktyczny sprawy, Sąd nie widzi podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie uprawdopodobniła natomiast, że jej sytuacja charakteryzuje się ubóstwem - a tylko taka sytuacja, co wskazano wyżej, może być podstawą dla przyznania prawa pomocy. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawia okoliczność, iż Skarżąca osiąga wysokie dochody. I tak w 2010 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 59.946,85 zł natomiast za 2011 r. osiągnęła przychód w wysokości 65,961,99 zł Ponadto z zaświadczenia o wynagrodzeniu wynika, iż w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. średnie miesięczne wynagrodzenie Skarżącej wyniosło 4.556,15 zł netto. Należy wskazać, iż miesięczne wydatki Skarżącej związane z utrzymaniem mieszkania - czynsz za mieszkanie - 711, 76 zł, - RWE (energia elektryczna) - ok. 100 zł, - PGNiG (gaz) - ok. 40 zł, - Internet i telewizję kablową - 156,28 zł wynoszą około 1.000 zł. Skarżąca ponosi opłaty z tytułu posiadania telefonów w sieci [...] ok. 200 zł/msc. W strukturze miesięcznych wydatków Skarżącej oprócz wydatków typowych związanych z utrzymaniem mieszkania znajdują się m.in. spłaty rat za meble około 252,96 zł/msc, za pościel - 307,75 zł/msc.; za Termomix (robot kuchenny) - 138,39 zł/msc. Sąd zauważa, iż z wyciągu z rachunku bankowego Skarżącej wynika, iż Skarżąca dokonywała zakupu towarów o dużej wartości skoro ilość rat za pościel wynosi conajmniej 15, zaś ilość rat za robot kuchenny wynosi 36. Łączna miesięczna wysokość rat płaconych przez Skarżącą wynosi około 700 zł. Skarżąca ponosi ponadto koszty zajęć jej córki (prywatne ognisko musicalowe) w wysokości 359 zł/msc). Należy również wskazać, iż jak wynika z przedstawionego przez Skarżącą wyciagu z jej rachunku bankowego w marcu 2012 r. Skarżąca dokonała spłaty kolejnej raty za sprawę rozwodową na rzecz r. pr. H. S. w wysokości 1000 zł. Powyższe pozwala stwierdzić, że Skarżąca jest w stanie poczynić stosowne oszczędności w swoich wydatkach miesięcznych pozwalające na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto konieczność spłacania rat nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru), gdyż zobowiązania prywatno - prawne nie korzystają z takich preferencji, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Decydując się na wszczęcie postępowania sądowego Skarżąca powinna przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04). W tym miejscu przywołać należy utrwalone już orzecznictwo, zgodnie z którym, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Sąd zauważa, iż w strukturze miesięcznych wydatków Skarżącej znajdują się pozycje, które Skarżąca mogłaby ograniczyć jak np. wydatki na telefony, abonament za telewizję kablową i internet, czy zajęcia jej córki. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Należy podkreślić, iż przy wykazanej przez Skarżącą strukturze wydatków była w stanie ponosić koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru w sprawie rozwodowej. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.