III SA/Wa 1198/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r. w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego Przedsiębiorstwo P. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. (zwane dalej: "Skarżącym") wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że nie posiada majątku i znajduje się w fazie likwidacji, w związku z czym nie generuje przychodów i utracił płynność finansową. Skarżący określił też wysokość ciążących na nim zobowiązań na kwotę 4.862.660 zł, natomiast należności na kwotę 15.769 zł, wskazując że należności nie mogą być przez niego dochodzone z uwagi na zablokowanie jego rachunku bankowego. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżący wyjaśnił w piśmie z dnia 14 czerwca 2016 r., że w 2015 roku poniósł stratę podatkową w wysokości 51.628,28 zł. Zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz obecnie nie ponosi kosztów i nie osiąga przychodów. Ponadto w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie zatrudniał pracowników i nie ponosił w związku z tym kosztów wynagrodzenia. Skarżący został postawiony w stan likwidacji i nie ma aktualnie żadnych należności, zaś jego zobowiązania dotyczą kosztów obsługi prawnej procesu likwidacji. Z uwagi na brak środków i brak faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej Skarżący nie ponosi kosztów lokalu, korespondencji i obsługi księgowej. Skarżący wskazał też, że obecnie nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania z uwagi na brak środków. Umowa zawarta z jego pełnomocnikiem przewidywała zapłatę tytułem wynagrodzenia kwoty 12.000 zł przy zawarciu umowy (co miało miejsce w dniu 14 stycznia 2016 r. z środków pochodzących z istniejącej wówczas lokaty bankowej), natomiast dalsze wynagrodzenie w przypadku korzystnego rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący załączył do przedmiotowego pisma kopie następujących dokumentów: zeznania podatkowego CIT-8 za 2015 r., deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące 2016 r. i 2015 r., bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunku zysków i strat za 2015 r., wyciągów z rachunków bankowych oraz fakturę VAT z dnia 9 czerwca 2016 r. na kwotę 36.170,97 zł z należnością za doradztwo w zakresie przeprowadzania procesu likwidacji. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 18 lipca 2016 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący wskazał, że w jego ocenie spełnia on przesłankę przyznania prawa pomocy, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący zauważył też, że powołany przepis nie zawiera jakiejkolwiek przesłanki negatywnej uniemożliwiającej udzielenie prawa pomocy, a odnoszącej się do zabezpieczenia środków na potrzeby ewentualnych postępowań sądowych we wcześniejszych okresach funkcjonowania osoby prawnej. Skarżący nie zgadzając się ze stanowiskiem przedstawionym w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego wskazał również, że w październiku 2014 r., kiedy została u niego wszczęta kontrola skarbowa, nie miał on możliwości przewidzenia tego w jaki sposób będzie przebiegać postępowanie przed organami podatkowymi, ani treści rozstrzygnięć tych organów, wobec czego nie mógł zarezerwować odpowiedniej kwoty na potrzeby kosztów postępowania sądowego w sprawach, w których miałby kwestionować te rozstrzygnięcia. Skarżący nie miał też wpływu na to, że poniósł w 2015 roku stratę i nie osiągnął przychodów. Zdaniem Skarżącego, fakt pokrycia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 12.000 zł w sytuacji gdy nie obowiązuje przymus adwokacki, nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa pomocy. Skorzystanie przez Skarżącego z pomocy fachowego pełnomocnika uzasadnia bowiem skomplikowany charakter sprawy oraz brak znajomości prawa po jego stronie. Skarżący zauważył również w tym miejscu, że wysokość wynagrodzenia jego pełnomocnika jest czterokrotnie niższa od wysokości wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Ponadto wynagrodzenie to zostało zapłacone prawie pół roku wcześniej przed datą wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, kiedy stan majątkowy Skarżącego pozwalał jeszcze na pokrycie stosunkowo niskich kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżący wskazał również w tym miejscu, że poniesienie przez niego wydatków w wysokości 36.000 zł na usługi związane z przeprowadzeniem jego likwidacji nie może oznaczać preferowania przez niego wydatków innych niż te związane z pokrywaniem kosztów sądowych. Bowiem w obecnej sytuacji zaszła konieczność zamknięcia wszystkich spraw Skarżącego zgodnie z obowiązującymi przepisami, tak aby nie generowały one dodatkowych kosztów, których nie są w stanie ponieść ani Skarżący, ani jego wspólnicy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazał on, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Skarżący wskazywał w swoim sprzeciwie, że poniesienie przez niego w czerwcu 2016 r. wydatku w wysokości 36.000 zł na usługi związane z przeprowadzeniem jego likwidacji służyło doprowadzeniu do zakończenia jego spraw zgodnie z obowiązującym prawem, tak aby nie generowały one w przyszłości dodatkowych kosztów, które nie zostaną przez nikogo pokryte. Zdaniem Sądu, poniesienie przez Skarżącemu kosztu wpisu sądowego od jego skargi wniesionej w niniejszej sprawie służy właśnie temu samemu celowi wskazanemu przez Skarżącego. Natomiast wygospodarowanie przez Skarżącego w ostatnim okresie czasu środków finansowych na pokrycie wydatków w wysokości 36.000 zł na usługi związane z przeprowadzeniem jego likwidacji, istotnie oznacza – wbrew temu co twierdzi Skarżący - preferowanie przez niego wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Powyższe w konsekwencji nie pozwala też uznać, że w przypadku Skarżącego została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zauważa też w tym miejscu, że na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje również pogląd, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937 r., sygn. akt II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 725/14). Odnotować w tym miejscu należy, iż Skarżący wzywany w niniejszej sprawie przez referendarza sądowego do wskazania wysokości dopłat poczynionych przez jego wspólników lub ewentualnie przyczyn niedokonania tych dopłat, wskazał w piśmie z dnia 14 czerwca 2016 r. jedynie ogólnikowo, że nie doszło do dokonania dopłat przez jego wspólników z uwagi na brak środków finansowych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.