III SA/Wa 1211/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 29/01/2018 r. po rozpoznaniu wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] r. NR [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia i opłat kancelaryjnych; 2. w pozostałym zakresie odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy Skarżący – A. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest emerytura w wysokości 1.195 zł, po potrąceniach komorniczych. Żona Skarżącego zarabia ok. 1.500 zł netto, z czego spłaca kredyty i ponosi miesięczne opłaty w kwocie około 2.100 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i posiada dom o powierzchni 150 m² i działkę o powierzchni 1001 m² (hipoteka na 700.000 zł, egzekucja komornicza) Skarżący wskazał, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika. W toku postępowania Skarżący wyjaśnił, że nie potrafi sprecyzować ile dokładnie ma zobowiązań kredytowych, gdyż wszystkie są w egzekucji komorniczej. Skarżący wskazał, że miesięcznie ponosi wydatki na: gaz – 400 zł, energię elektryczną – 130 zł, wodę i ścieki – 70 zł, śmieci – 34 zł., telefon i Internet 150 zł (razem ok. 784 zł). Dodatkowo małżonkowie spłacają kredyty w łącznej wysokości 1.236 zł miesięcznie oraz ponoszą wydatki na leki w wysokości 100 zł. Razem wszystkie wydatki i zobowiązania to 2.120 zł. Na wyżywienie i ubrania pozostaje małżonkom ok. 622 zł. W krytycznych sytuacjach korzystają z pomocy rodziny i znajomych. Żona skarżącego posiada I grupę inwalidzką, a Skarżący II grupę inwalidzką. Do wniosku Skarżący załączył zeznania podatkowe swoje oraz żony, decyzję o waloryzacji emerytury, wyciągi z rachunków bankowych, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Skarżącego oraz rachunki miesięcznych opłat. Referendarz sądowy wskazuje, ze Strona skarżąca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Z uwagi na to, że oświadczenia Skarżącego (co do istoty jego sytuacji finansowej) zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, są weryfikowalne na podstawie akt sprawy i mają potwierdzenie w nadesłanych dokumentach oraz w materiałach z innych postępowań o prawo pomocy, referendarz sądowy daje im wiarę. Zdaniem referendarza sądowego, w badanej obecnie sprawie stan majątkowy i finansowy Skarżącego uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych w sprawie- ale obecnie wymagalnych. W szczególności, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że Skarżący nie jest w stanie ponieść tego kosztu – zwłaszcza jeśli rozważyć ewentualną możliwość ponoszenia innych nagłych wydatków. Jak wynika z jego oświadczeń oraz nadesłanych dokumentów, Skarżący oraz jego żona uzyskują dochody w łącznej wysokości ok. 2.700 zł miesięcznie. Dochody te w całości przeznaczane są na utrzymanie domu, opłaty za media (ok. 784 zł), spłatę kredytów (ponad 1.236 zł), leki (100 zł), wyżywienie i ubrania (ok. 622 zł). Skarżący i jego żona nie posiadają oszczędności, ani majątku (poza niewykończonym domem). Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, Skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego (od zażalenia) bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, co uzasadnia zwolnienie go od tej opłaty. Za przedwczesne należało uznać zwolnienie Skarżącego z całości kosztów sądowych, które mogą ewentualnie pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przede wszystkim bowiem Skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, ponieważ zarówno on jak i jego żona uzyskują, wprawdzie nieznaczne, ale stałe dochody. Ponadto, sytuacja finansowa Skarżącego może ulec poprawie, chociażby w przypadku znalezienia przez niego zatrudnienia. Wbrew twierdzeniom Skarżącego przyznana mu II grupa inwalidzka nie świadczy o jego niezdolności do jakiejkolwiek pracy (Skarżący jest natomiast trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej). Gdyby jednak Skarżący w dalszym ciągu nie znalazł zatrudnienia i sytuacja Skarżącego i jego małżonki nie uległaby poprawie Skarżący, w razie takiej potrzeby, może ponownie zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Odmawiając ustanowienia pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) urzędnik sądowy wyraża szacunek dla poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego i powołuje się na postanowienie z 8/4/2013 r., I Fz 70/13, CBOSA (supremum est via, veritas et vita). W postanowieniu tym Sąd wskazał jednoznacznie, ze decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). W ocenie urzędnika sądowego rozpoznającego niniejszą sprawę sytuacja, w jakiej znalazł się Skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie wykazał bowiem, by zostało zagrożone zabezpieczenie jego egzystencjalnych potrzeb, natomiast gospodarstwo domowe, w którym znajduje się posiada stały, miesięczny dochód . Również treść składanych pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków: co więcej wiele jego poglądów znajduje zrozumienie i wydaje się być uznawane za trafne przez część społeczeństwa. Nieunikniony zatem wydaje się być wniosek, ze przedstawione przez Stronę okoliczności uzasadniają pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Podsumowując: 1. zwolnienie od kosztów sądowych jest (co do zasady) możliwe, jeśli te koszty są wymagalne; 2. Przyznanie pełnomocnika z urzędu jest możliwe, jeśli: a/ strona wykaże niemożność zgromadzenia środków na jego działanie; b/ działanie pełnomocnika z urzędu jest niezbędne (pomoże) w rozpoznaniu sprawy ("przymus adwokacki" przy skardze kasacyjnej, nieporadność mentalna strony, wykazana ułomność fizyczna uniemożliwiająca – przy istniejącej woli udziału w postępowaniu – uczestnictwo w rozprawie). Znamion tych nie sposób doszukać się we wniosku strony. Natomiast zakres przyznanego Skarżącemu prawa pomocy (zwolnienie od wpisu od skargi i – obecnie – zwolnienie od wpisu od zażalenia i opłat kancelaryjnych) umożliwi mu pełne i nieskrępowane korzystanie z dobrodziejstw instytucji wymiaru sprawiedliwości, bez względu na rodzaj sprawy, wagę argumentacji organu administracji i Strony czy wartość przedmiotu sporu i związaną z tym wysokość wpisu. Z tych powodów referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.