III SA/Wa 1228/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca 2010 r. do maja 2012 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 10.447 zł, skarżąca – N. Sp. z o.o., wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Prezes Zarządu skarżącej oświadczył, że spółka prowadziła od 2009 r. działalność polegającą na handlu obuwiem. Obecnie działalności nie prowadzi, nie osiąga dochodów, nie dysponuje żadnym majątkiem. Świadczy o tym brak środków trwałych oraz brak środków na rachunku bankowym. Spółka nie posiada majątku, który mogłaby wykorzystać w celu opłacenia kosztów sądowych. Ze złożonych oświadczeń wynika ponadto, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości 256.971,91 zł. Na rachunku bankowym spółka nie posiada środków. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki, skarżąca złożyła zeznanie podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat za 2012 r., wyciąg z rachunku bankowego dotyczący 2013 r. i początku 2014 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe do złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy zauważa, że nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej spółki. Referendarz sądowy nie twierdzi również, że spółka dysponuje środkami na uiszczenie w całości wymaganego w sprawie wpisu sądowego. Jednakże, aby dokonać oceny, czy spółka w ogóle jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, niezbędne jest posiadanie jasnej i pełnej informacji o jej sytuacji finansowej. Zauważyć natomiast należy, że złożone w sprawie oświadczenia i nadesłane dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistego stanu majątkowego spółki i jej wspólników (zobowiązanych do dopłat, którzy finansują chociażby wynagrodzenie ustanowionego w sprawie pełnomocnika). Przede wszystkim, mimo wezwania, nie wyjaśniono kwestii związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności przez spółkę. Podkreślić bowiem należy, że czym innym jest nieuzyskiwanie przychodów z działalności gospodarczej, a czym innym jej nieprowadzenie. Wbrew twierdzeniom spółki, nadesłane dokumenty nie potwierdzają zaprzestania prowadzenia działalności. Spółka nie nadesłała dokumentu potwierdzającego wykreślenie jej z rejestru przedsiębiorców, czy też innego dokumentu, z którego wynikałby fakt likwidacji, czy chociażby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Konsekwencją powyższego jest to, że co roku spółka obowiązana była sporządzać sprawozdania finansowe i składać zeznania podatkowe. W niniejszej sprawie spółka, mimo wezwania, nie przesłała takich dokumentów (zeznania podatkowego, bilansu, rachunku zysków i strat) dotyczących roku 2013 i 2014 r. Powyższe uzasadniła wypowiedzeniem umowy przez biuro rachunkowe. W ocenie referendarza sądowego, taka argumentacja spółki nie może usprawiedliwiać niewywiązania się z obowiązku rzetelnego przedstawienia aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki. Bez wglądu w powyższe dokumenty referendarz sądowy nie jest w stanie ocenić rzeczywistej sytuacji finansowej spółki, jej majątku, wierzytelności, zobowiązań, środków trwałych, a także porównać jej z latami poprzednimi, kiedy to spółka osiągała znaczne przychody (np. w 2012 r. przychód wyniósł 2.457.728,23 zł – zgodnie z CIT-8). Zdaniem referendarza sądowego, przedłożenie zeznań podatkowych, rachunku zysków i strat, bilansu oraz dodatkowych informacji składających się na sprawozdanie finansowe jest niezbędnym warunkiem analizy wartości posiadanego przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą majątku, zasobów finansowych i – co za tym idzie – możliwości uiszczenia wymagalnych w sprawie kosztów sądowych. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 5 września 2006 r., sygn. akt I FZ 336/06 "ocena rzeczywistych możliwości spółki może być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego (...)". Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FZ 621/06 podnosząc, że wobec braku sprawozdania finansowego nie jest możliwa ocena, w jakim stopniu okoliczność toczących się przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych może wpłynąć na pogorszenie jej możliwości płatniczych, skoro jej rzeczywista kondycja finansowa nie jest znana. W związku z powyższym, zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie brak wystarczającej wiedzy na temat rzeczywistej sytuacji finansowej spółki uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej możliwości finansowych. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.