III SA/Wa 1282/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017r. w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017r. O. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") pismem z 30 stycznia 2017r. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji. Wraz ze skargą Skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała na okoliczności wydania postanowienia o odmowie zwolnienia spod egzekucji. Poinformowała o wysokości środków zgromadzonych na zajętych rachunkach bankowych. Wyjaśniła, że nie ma dostępnego majątku, ani dostępu do dokumentacji finansowej. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ponosi kosztów działalności, nie wykonuje obowiązków sprawozdawczości finansowej, a ustanowienie pełnomocnika jest jej niezbędne dla "realizacji prawa do obrony". Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 10 maja 2017r. zwolnił Skarżącą z wpisu od skargi oraz odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy podkreślił, że Skarżąca powołując się na brak dokumentacji nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy ponieważ nie jest możliwa ocena jej sytuacji finansowej. Referendarz sądowy przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi, uznał jednak, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącej prawa pomocy w pozostałym zakresie z uwagi na brak dokumentacji i przez to brak możliwości oceny sytuacji finansowej Spółki. Skarżąca pismem z 22 maja 2017r. wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Według Skarżącej referendarz sądowy naruszył art. 245 § 1 i art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) -dalej "p.p.s.a." - gdyż nie uznał za udowodniony fakt, że Spółka przedstawiła wystarczającą argumentację na okoliczność braku możliwości poniesienia kosztów związanych z procesem przed sądem administracyjnym I instancji. Skarżąca podniosła również, że prawdopodobnie będzie w przyszłości stroną postępowań w drugiej instancji, co wymaga realizacji przymusu adwokackiego. W ocenie Skarżącej pozbawienie Spółki prawa pomocy w zakresie całkowitym oznacza jednocześnie, że mimo spełnienia przez nią przesłanek przyznania prawa pomocy odbiera się jej w praktyce prawo do dostępu do wymiary sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, udowodnienia, czy też przedstawienia, w sposób przekonujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć dokumenty służące ich weryfikacji. Skarżąca, na wezwanie referendarza sądowego, wskazała jedynie, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ponosi kosztów działalności, nie wykonuje obowiązków sprawozdawczości finansowej. Skarżąca nie poparła jednak tych oświadczeń żadnymi dokumentami. W ocenie Sądu Skarżąca powołując się na brak dokumentacji – którą powinna posiadać – nie może skutecznie domagać się przyznania jej prawa pomocy, ponieważ nie jest możliwa ocena jej sytuacji finansowej. Dlatego, w ocenie Sądu słusznie referendarz sądowy stwierdził, że Spółka nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. uzasadniającej zwolnienie Spółki w całości od kosztów postępowania, jak też ustanowienie pełnomocnika. Brak przedstawienia przez Spółkę wymaganych dokumentów stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy. Ponadto wyjaśnić należy, że subiektywne przekonanie Skarżącej o konieczności przyznania jej prawa pomocy, o ile nie zostanie poparte odpowiednimi dokumentami i oświadczeniami, nie jest dla Sądu wystarczającą przesłanką do dokonania pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Jedynym kosztem sądowym wymaganym obecnie od Spółki jest wpis od skargi w kwocie 100 zł. Jego uiszczenie jest warunkiem rozpoznania sprawy, bez względu na udział Spółki i bez względu na zarzuty skargi. Starszy referendarz sądowy zwolnił Skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, tym samym, wbrew stanowisku Skarżącej, nie zostało jej odebrane prawo do sądu. Odnosząc się zaś do wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd stanął na stanowisku, że starszy referendarz sądowy słusznie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w tym zakresie, bowiem na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania Skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Ponadto wyjaśnić należy, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że starszy referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 10 maja 2017r., co orzekł jak w sentencji.