III SA/Wa 13/09
WyrokWSA w Warszawie2009-05-25
Skład orzekający: Alojzy Skrodzki, Barbara Kołodziejczak-Osetek, Anna Wesołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy polskie przepisy ograniczające prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego przy nabyciu paliwa do samochodów ciężarowych, wprowadzone po przystąpieniu Polski do UE, są zgodne z VI Dyrektywą VAT, w szczególności z zasadą klauzuli "standstill" (art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy)?Ratio decidendi
Sąd uznał, że polski przepis art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT, ograniczający prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliwa do samochodów ciężarowych, jest sprzeczny z VI Dyrektywą VAT, w szczególności z art. 17 ust. 6 tej dyrektywy. Rozszerzył on zakres ograniczeń obowiązujących przed wejściem w życie VI Dyrektywy, naruszając tym samym zasadę klauzuli "standstill" i cel zharmonizowanego systemu VAT. W związku z tym, zaskarżona decyzja organu odwoławczego, która podtrzymała stanowisko organu pierwszej instancji o braku prawa do odliczenia, została uchylona.Stan faktyczny
Spółka P. sp. z o.o. wystąpiła o pisemną interpretację przepisów podatkowych dotyczącą prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego przy nabyciu paliwa do samochodów ciężarowych. Spółka argumentowała, że polskie przepisy wprowadzające ograniczenia w odliczaniu VAT od paliwa do samochodów ciężarowych po przystąpieniu Polski do UE są niezgodne z VI Dyrektywą VAT. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe, a Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał tę decyzję w mocy. Spółka wniosła skargę do WSA w Warszawie.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzające ją postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. Stwierdził, że uchylone decyzja i postanowienie nie mogą być wykonane w całości. Zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz P. sp. z o.o. kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Wesołowska, Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2009 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] września 2007 r. , nr [...], 2) stwierdza, że uchylona decyzja i poprzedzające ją postanowienie nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Pismem z dnia 25 czerwca 2007 r. P. Sp. z o. o. wystąpiła w trybie art. 14a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), dalej ord.pod. z wnioskiem o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w indywidualnej sprawie
Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego sprawy wynika, iż podstawową działalnością Spółki jest działalność w zakresie produkcji i dystrybucji artykułów spożywczych. W celu jej realizacji Strona posiada flotę samochodową, na którą składają się między innymi następujące pojazdy samochodowe:
a. nabyte przed 1 maja 2004 r., w stosunku do których zgodnie z przepisami
obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r. ustawy z dnia 11 stycznia 1993 r. o
podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11 poz. 50
z późn. zm.) zwana dalej "ustawa o VAT z 1993 r." Spółka była uprawniona do odliczenia całości podatku naliczonego przy ich nabyciu;
b. użytkowane na podstawie umów leasingu, najmu, dzierżawy oraz umów o
podobnym charakterze, zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia
11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z
późn. zm.), zwana dalej ustawa o VAT 2004 r., w stosunku do których zgodnie z ustawą o VAT z 1993 r. Spółka była uprawniona do odliczenia całości podatku naliczonego wynikającego z faktur z tytułu czynszu (rat) lub innych płatności wynikających z powyższych umów;
c. nabywane począwszy od dnia 1 maja 2004 r., w stosunku do których zgodnie
z przepisami ustawy o VAT z 19993 r. Spółka byłaby uprawniona do
odliczenia całości podatku naliczonego przy ich nabyciu;
d. użytkowane na podstawie umów leasingu zawieranych począwszy od dnia
wejścia w życie ustawy o VAT, w stosunku do których zgodnie z ustawą o VAT z 1993 r. Spółka byłaby uprawniona do odliczenia całości podatku
naliczonego wynikającego z faktur z tytułu czynszu (rat) lub innych płatności
wynikających z powyższych umów.
W konsekwencji, zgodnie z ustawą o VAT z 1993 r. Spółce przysługiwało prawo do odliczenia kwot podatku naliczonego z tytułu nabycia paliw wykorzystywanych do napędu samochodów, o których mowa w punktach a) i b). Prawo takie przysługiwałoby również względem paliwa wykorzystywanego do napędu samochodów, o których mowa w punktach c) i d), jeśliby te samochody zostały nabyte przed dniem 1 maja 2004 r. lub objęte były umowami leasingu zawartymi przed dniem wejścia w życie ustawy o VAT.
Zdaniem Strony analizując z kolei brzmienie przepisów art. 86 ustawy o VAT obowiązujących od dnia 1 maja 2004 r. należy stwierdzić, że w myśl tych przepisów samochody ciężarowe nie spełniały wynikających z tych przepisów kryteriów warunkujących prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliw wykorzystywanych do napędu tych samochodów. Co oznacza, że pomimo, iż były to wciąż samochody, o których mowa w poprzednim akapicie, to:w odniesieniu do przepisów obowiązujących w okresie 1 maja 2004 r. - 21 sierpnia 2005 r.: ich dopuszczalna ładowność była mniejsza niż określona według wzoru określonego w art. 86 ust. 3 i 5 ustawy o VAT 2004 r. i jednocześnie nie miało zastosowania żadne z wyłączeń przewidzianych w art. 86 ust. 4 ustawy o VAT z 2004 r., lub w odniesieniu do przepisów obowiązujących w okresie począwszy od 22 sierpnia 2005 r.: nie klasyfikowały się do żadnego z wyłączeń z art. 86 ust. 3 ustawy o VAT z 2004 r. przewidzianych w art. 86 ust. 4 ustawy o VAT z 2004 r.
Przy tak przedstawionym stanie faktycznym Spółka wniosła o udzielenie pisemnej interpretacji w kwestii czy w świetle obowiązujących w Polsce od dnia 1 maja 2004 r. przepisów prawa wspólnotowego, w szczególności VI Dyrektywy oraz Dyrektywy 2006/112/WE, przysługiwało Spółce prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT przy nabyciu przez Spółkę paliw wykorzystywanych do napędu poszczególnych, wymienionych w stanie faktycznym kategorii samochodów ciężarowych:
w okresie 1 maja 2004 r. - 21 sierpnia 2005 r., oraz w okresie począwszy od 22 sierpnia 2005 r.
Zdaniem Spółki przystąpienie Polski do UE wiązało się z koniecznością harmonizacji krajowych przepisów dotyczących podatku od towarów i usług z przepisami wspólnotowymi, przy czym przepisy te stały się częścią polskiego porządku prawnego. Najważniejszym aktem prawnym, określającym podstawowe elementy konstrukcyjne podatku VAT jest w tym zakresie VI Dyrektywa (obecnie Dyrektywa 2006/112/WE). Dyrektywa ta, jak podnosi Strona, ma pierwszeństwo bezpośredniego stosowania w przypadku sprzeczności prawa krajowego z jej postanowieniami lub braku odpowiedniej regulacji w prawie krajowym. Na poparcie czego Strona powołuje się na liczne orzeczenia ETS: w sprawie 26/62 van Gend & Loos, w wyroku C-62/93 BP Soupergas oraz na wyrok WSA w Warszawie z dnia 12.10.2005r.
Zdaniem Strony organy państw członkowskich winny, zgodnie z zasadą lojalności, działać z poszanowaniem dla prawa wspólnotowego a w przypadku sprzeczności pomiędzy prawem wspólnotowym a krajowym powstrzymywać się od stosowania przepisów krajowych, co potwierdza orzecznictwo ETS: w sprawie 103/88 Fratelli Constanzo v. Commune di Milano, w sprawie C-97/90 Hansgeorg Lennartz, 5/84 Direct Cosmetics. Stosowanie zaś przez organ podatkowy przepisów krajowych niezgodnych z dyrektywami naraża państwo członkowskie na odpowiedzialność finansową, bowiem podatnicy mają możliwość odzyskania kwot podatku, którego zakaz odliczania był sprzeczny z dyrektywą, na potwierdzenie powyższego Strona ponownie przytacza wyrok C-62/93 BP Soupergas.
Co do prawa do odliczania podatku naliczonego przy nabyciu paliw silnikowych, oleju napędowego oraz gazu Strona zauważyła, iż zarówno w stanie obowiązującym przed jak i po akcesji, było ono uzależnione od rodzaju pojazdu. Kryteria określające rodzaj pojazdu, po spełnieniu których przysługuje pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego określone zostały w art. 25 ustawy o VAT z 1993 r., art. 86 ust. 3 i 5 w okresie od 01.05.2004r. do 21.08.2005r. oraz art. 86 ust. 3 ustawy o VAT 2004 r. od 22.08.2005r. Kryteria te nie są jednak w w/w przepisach analogiczne, zatem niektóre samochody spełniające kryteria z art. 25 nie wypełniają już kryteriów z art. 86 ustawy o VAT z 2004 r.. W przypadku Spółki przekłada się to na sytuację, iż przed akcesją miała ona pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliw wykorzystywanych do napędu tych samochodów a obecnie prawo to jej nie przysługuje. Taki stan prawny obowiązujący w polskim ustawodawstwie krajowym jest, zdaniem Spółki, niezgodny z prawem wspólnotowym, w szczególności art. 17(2) i art. 17(6) VI Dyrektywy (obecnie art. 176 Dyrektywy 2006/112/WE). Państwa Członkowskie, wobec nie zaimplementowania do dnia dzisiejszego przez Radę jednolitego katalogu wydatków, co do których nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, mogą zachować wyłączenia w prawie do odliczenia przewidziane w ich prawie krajowym w momencie wejścia w życie VI Dyrektywy, co w przypadku Polski oznacza moment akcesji. Zdaniem Spółki ograniczenie wprowadzone art. 88 ust. 3 ustawy o podatku VAT z 2004 r.narusza w/w przepis art. 17(6) VI Dyrektywy, bowiem w porównaniu do stanu prawnego obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2004 r. wprowadza nowe wyłączenia prawa do odliczenia i rozszerza zakres tego ograniczenia. Spółka podkreśliła również iż rozszerzenie to nastąpiło równocześnie z "wejściem w życie" w Polsce VI Dyrektywy, czyli z dniem akcesji. Zdaniem Spółki, wprowadzenie mniej zharmonizowanych przepisów dokładnie w dniu, w którym zaczyna obowiązywać prawo wspólnotowe, stanowi nadużycie uprawnień przyznanych Państwu Członkowskiemu art. 17(6). Przemawia za tym, w opinii Strony, konsekwentna linia wykładni w orzecznictwie ETS, które kładzie nacisk na rzeczywiste stosowanie zasad prawa krajowego wyłączających prawo do odliczenia przez władze publiczne na dzień wejścia w życie VI Dyrektywy (orzeczenie ETS w sprawie C-409/99 Metropol, C-43/96 Komisja Europejska przeciwko Republice Francuskiej, C-345/99 i C-40/00). W przedmiotowej sprawie, zdaniem Strony, warunek rzeczywistego stosowania nie był spełniony, ponieważ przedmiotowe przepisy nie były w ogóle stosowane przed dniem wejścia w życie dyrektywy, gdyż weszły dokładnie w tym samym momencie. Klauzula stałości, ustanowiona w art. 17(6) VI Dyrektywy, ma służyć ochronie stopnia harmonizacji przepisów i zakazowi odbiegania w stronę przepisów mniej zharmonizowanych.. Uchwalając zaś przedmiotowy art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku VAT z 2004 r. Polska, zdaniem Spółki, wykroczyła poza derogację dopuszczalną na mocy art. 17(6) i w tym zakresie przepis ten jest sprzeczny z VI Dyrektywą. Dotyczy to również stanu prawnego w omawianym zakresie po zmianie wprowadzonej z dniem 22 sierpnia 2005 r. oraz na gruncie Dyrektywy 2006/112/WE. Na zakończenie Strona wskazuje, iż przedstawione przez nią stanowisko znajduje jednoznaczne potwierdzenie w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1852/06.
Zatem, zdaniem Podatnika, wyrażonym we wniosku, w świetle obowiązujących w Polsce od dnia 1 maja 2004 r. przepisów prawa wspólnotowego, w szczególności VI Dyrektywy oraz Dyrektywy 2006/112/WE, przysługiwało Spółce prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT przy nabyciu przez Spółkę paliw wykorzystywanych do napędu poszczególnych, wymienionych w stanie faktycznym kategorii samochodów ciężarowych: w okresie 1 maja 2004 r. - 21 sierpnia 2005 r., jak również w okresie począwszy od 22 sierpnia 2005 r.
Postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. nr [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. uznał stanowisko Podatnika za nieprawidłowe. Zdaniem Naczelnika Urzędu wynikające z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT wyłączenie prawa do odliczenia podatku naliczonego obowiązywało również na gruncie ustawy z dnia 11 stycznia t993 r. Z dniem 1 maja 2004 r. uległ zmianie jedynie sposób określenia kategorii pojazdów, z którymi jest związane wyłączenie prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliwa. Powyższa zmiana, w opinii Naczelnika Urzędu, nie dotyczy jednak samej istoty tego ograniczenia zatem dopuszczalne jest jego utrzymanie jako kontynuacji istniejącego na gruncie poprzedniej ustawy. W stosunku do bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego, organ pierwszej instancji stwierdził, iż Dyrektywa nie obowiązuje wprost Państw Członkowskich, zwłaszcza w przypadku, gdy w przewidzianym trybie nie stwierdzono, iż w wymaganym terminie
Państwo Członkowskie nie wprowadziło do krajowego ustawodawstwa lub wprowadziło w sposób nieprawidłowy norm w niej przewidzianych. Dyrektywa jest wiążąca w zakresie zamierzonego celu. Przepisy ustawy o VAT są zatem takimi przeniesieniami zaleceń VI Dyrektywy na grunt prawa polskiego. Organ podatkowy, jak wskazuje Naczelnik Urzędu, nie jest zaś upoważniony do dokonywania samodzielnej oceny zgodności przepisów prawa krajowego z normami wspólnotowymi.
Na powyższe postanowienie Strona złożyła zażalenie wnosząc o jego zmianę. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuca naruszenie prawa materialnego krajowego poprzez uwzględnienie przez Naczelnika Urzędu sprzecznych z prawem wspólnotowym przepisów ustawy o VAT.
Po rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] odmówił zmiany lub uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż organy podatkowe są zobowiązane do przestrzegania obowiązującego prawa (materialnego, przepisów postępowania i przepisów kompetencyjnych). Obowiązek ten wynika z zasady demokratycznego państwa prawa uregulowanej w art. 2 Konstytucji RP (Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej) i art. 7 Konstytucji RP (organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa), który swój wyraz znajduje w art. 120 ord.pod.(organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa). Obowiązującym w Polsce prawem w zakresie podatku od towarów i usług jest zaś ustawa o VAT z 2004 r. oraz akty wykonawcze do niej. Dokonywane przez polskie organy podatkowe rozstrzygnięcia opierają się na w/w przepisach, które na podstawie przepisów wspólnotowych stanowią prawo zharmonizowane z systemem prawa wspólnotowego. Zgodnie z art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską ogólnie obowiązujący charakter posiadają tylko akty prawne wydane w formie rozporządzenia - są one w pełni wiążące i obowiązują bezpośrednio w każdym państwie członkowskim. W art. 249 ust. 3 TWE wskazuje natomiast, iż dyrektywy, obok rozporządzeń, decyzji, zaleceń i opinii, są źródłem pochodnego prawa wspólnotowego. Dyrektywa wiąże państwa członkowskie, do których jest skierowana, odnośnie wyniku w niej określonego, jaki powinien być osiągnięty przez państwo członkowskie, pozostawia natomiast instytucjom narodowym swobodę wyboru formy i środków realizacji tego wyniku. Stanowisko to znajduje poparcie w orzecznictwie sądowym. Dla przykładu w wyroku z dnia 02.02.2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3886/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż "(...) to zadaniem sądu polskiego jest w przypadku sprzeczności naszego ustawodawstwa z dyrektywą, dokonanie oceny, czy poszczególne postanowienia określonej dyrektywy są na tyle precyzyjne i bezwarunkowe, że nadają się do zastosowania w konkretnym przypadku. Nie zawsze zatem sprzeczność polskiego ustawodawstwa z normami zawartymi w dyrektywie prowadzić będzie do ich bezpośredniego zastosowania." Ponadto, jak orzekł Trybunał Konstytucyjnym w wyroku z dnia 11.05.2005 r., K 18/04 OTK-A 2005/5/49 "zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego nie jest instytucją traktatów założycielskich Unii Europejskiej i Wspólnot. Zasada ta ukształtowała się w orzecznictwie ETS. Jej uzasadnieniem jest ustanowienie specyficznego porządku prawnego, na korzyść którego państwa członkowskie ograniczyły swoje uprawnienia suwerenności. Wspólnotowy porządek prawny z chwilą wejścia Traktatu w życie stał się integralną częścią porządków prawnych państw członkowskich, które sądy obowiązane są stosować. ETS odnosi pierwszeństwo zarówno do prawa pierwotnego (traktatów założycielskich), jak i prawa pochodnego (aktów wydawanych przez organy Unii). Pierwszeństwo prawa wspólnotowego jest pierwszeństwem stosowania, a nie obowiązywania. Oznacza to, że prawo wspólnotowe nie jest w stanie uchylić prawa krajowego." Innymi słowy, z regulacji TWE nie wynika wprost, aby dyrektywa mogła być stosowana bezpośrednio i żeby miała korzystać z pierwszeństwa przed ustawami. Możliwość stosowania wprost przepisów dyrektywy wynika przede wszystkim z orzecznictwa ETS i podążającej za nim doktryny. Orzecznictwo ETS nie dopuszcza jednak bezpośredniego stosowania dyrektyw bezwarunkowo, uzależniając zastosowanie norm dyrektywy od spełnienia co najmniej dwóch przesłanek; po pierwsze dyrektywa, której normy mają być stosowane bezpośrednio, nie została - mimo upływu terminu do implementacji -przetworzona do prawa krajowego, po drugie zaś, normy te muszą być na tyle precyzyjne i bezwarunkowe, że nadają się do zastosowania w konkretnym przypadku (por. wyroki ETS: z 19.01.1982 r. w sprawie Becker, OTS 8/81,1982, s. 53; z 15.5.1986 r. w sprawie Johnston, OTS 222/84, 1982, s. 53 oraz z 04.12.1974 r. w sprawie Van Duyn, OTS 41/74).
W kontekście powyższych rozważań zaczerpniętych z istniejącego orzecznictwa, Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, iż na tym etapie postępowania zastosowanie winien znaleźć przepis prawa krajowego art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT z 2004 r., zgodnie z którym obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika paliw silnikowych, oleju napędowego oraz gazu, wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych, o których mowa w art. 86 ust. 3 i 5 ustawy o VAT z 2004 r. Przepis ten jest bowiem zgodny z wyznaczonym przez Dyrektywę celem w postaci ograniczenia odliczenia podatku naliczonego w odniesieniu do wydatków nie poniesionych na cele działalności gospodarczej. Przypomnieć zaś należy, iż dyrektywa, jako prawo wspólnotowe wtórne, jest wiążąca dla państw członkowskich w zakresie wyznaczonego przez nią celu. Potwierdzają to, zdaniem organu odwoławczego, przytoczone przez Stronę w zażaleniu fragmenty Ogłoszenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11.05.2004 r. w sprawie stosowania prawa Unii Europejskiej (Monitor Polski z 2004 r., Nr 20, poz. 359). W przedmiotowym Ogłoszeniu nie przyznano dyrektywom prawa bezwzględnego, bezpośredniego stosowania, Stwierdzono natomiast, iż Dyrektywy, jako prawo wspólnotowe określają cel, który powinien zostać osiągnięty w wyznaczonym terminie pozostawiając wybór metod i sposobu jego realizacji państwom członkowskim. Cechę bezpośredniej skuteczności nadał dyrektywom dopiero ETS, ale również w ściśle określonych sytuacjach, które zdaniem organu odwoławczego nie zachodzą w przedmiotowej sprawie. Powoływany przez Stronę przepis art. 17(2) VI Dyrektywy (art. 176 Dyrektywy 2006/112/WE), na bezpośrednią skuteczność którego w przedmiotowej sprawie powołuje się Strona, został przez Polskę implementowany poprzez art. 86 ust. 1 ustawy o VAT z 2004 r.. Co więcej przepis art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT z 2004 r. jest kontynuacją przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3a ustawy o VAT z 1993 r. obowiązującej przed przystąpieniem Polski do UE. W zakresie zatem ograniczenia prawa podatników do odliczenia podatku naliczonego w przypadku nabycia paliw wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych, istnieje ciągłość. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie nie zgodził się zatem ze stanowiskiem Strony, iż ograniczenie prawa do odliczenia w stosunku do nabywanych paliw wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych, jest nowym ograniczeniem wprowadzonym z momentem wejścia w życie w Polsce VI Dyrektywy. Ograniczenie to, jak wskazano powyżej, istniało już w krajowym ustawodawstwie przed datą wstąpienia Polski do UE. Wobec istnienia w polskim ustawodawstwie takiego ograniczenia przed datą 01.05.2004 r., zgodnie z art. 17 (6) zd. 2 VI Dyrektywy (do stanu od 01.05.2004 r. do 31.12.2006 r.) i art. 176 Dyrektywy 2006/112/WE (do stanu od 01.01.2007 r.), mogło być one zachowane również i po tej dacie. Nowelizacja przedmiotowego przepisu z 21.04.2005 r., jako polepszająca sytuację podatników, również nie narusza w/w klauzuli stałości i jest zgodna z orzecznictwem ETS.
Wskazać należy także, iż klauzula stałości została w przypadku obowiązującego w Polsce ograniczenia prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliw silnikowych wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych zachowana również ze względu na fakt, iż przedmiotowe ograniczenie istniało w prawie krajowym w momencie wejścia w życie VI Dyrektywy. VI Dyrektywa weszła w życie w dniu przystąpienia Polski do UE, czyli 01.05.2004 r. Przepisy ją implementujące zostały wprowadzone ustawą z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług, która weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, czyli 20.04.2004 r., z tym że art. 86-89 stosowane są od 01.05.2004 r. Zatem przepisy dotyczące odliczenia VAT przy nabyciu i leasingu samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych (w brzmieniu nadanym ustawa z dnia 11.03.2004 r.) obowiązywały w dniu wejścia w życie VI Dyrektywy w Polsce.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2008 r. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
1)art. 86 ust. 1 ustawy o VAT z 2004 r. oraz odpowiednio art. 17 ust. 2 VI Dyrektywy -w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2006 r. i art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE - w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2007 r., poprzez zakwestionowanie prawa Spółki do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliwa do Samochodów ciężarowych (zdefiniowanych we wniosku) na podstawie zakazu określonego w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT z 2004 r., pomimo sprzeczności tego przepisu z bezwzględnie obowiązującym oraz wystarczająco precyzyjnym przepisem art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy (obecnie art. 176 Dyrektywy 2006/112/WE);
2)art. 10 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej "TWE") poprzez zastosowanie przepisu prawa polskiego tj. art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT z 2004 r. niezgodnego z prawem wspólnotowym,
3)art. 120 i 121 ord. pod. poprzez oparcie swego rozstrzygnięcia na przepisach ustawy o VAT niezgodnych z prawodawstwem wspólnotowym.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. postanowieniem zawiesił postępowanie sądowe.
W uzasadnieniu wskazał, iż w sprawie zaistniała przesłanka do zawieszenia postępowania z uwagi na to, iż w sprawie oznaczonej Sygn. akt I SA/Kr 603/06 zawisłej przed WSA w Krakowie, Sąd ten postanowieniem z dnia 17 maja 2007 r. skierował do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich pytania prejudycjalne związane z tożsamym – jak ten który wystąpił w rozpoznawanej sprawie problemem prawnym dotyczącym wykładni następujących przepisów prawa wspólnotowego: 1) Czy art. 17 ust. 2 i 6 Szóstej Dyrektywy stoi na przeszkodzie aby Rzeczpospolita Polska uchyliła całkowicie z dniem 1 maja 2004 r. dotychczasowe przepisy krajowe dotyczące ograniczeń w odliczaniu podatku naliczonego zawartego w zakupach paliwa do samochodów wykorzystywanych w opodatkowanej działalności, a w to miejsce wprowadziła również ograniczenia w odliczaniu podatku naliczonego zawartego w zakupach paliwa do samochodów wykorzystywanych w opodatkowanej działalności ale opisanych przez prawo krajowe przy użyciu odmiennych kryteriów niż to miało miejsce przed dniem 1 maja 2004 r., a następnie od dnia 22 sierpnia 2005 r. ponownie zmieniła powyższe kryteria. 2) W razie udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pytanie zawarte w punkcie pierwszym - czy art. 17 ust. 6 Szóstej Dyrektywy stoi na przeszkodzie, aby Rzeczpospolita Polska w ten sposób zmieniała powyższe kryteria, aby w sposób faktyczny ograniczyć zakres odliczeń podatku naliczonego w porównaniu do przepisów krajowych obowiązujących 30 kwietnia 2004 r. lub do przepisów krajowych obowiązujących przed zmianą dokonaną z dniem 22 sierpnia 2005 r.; i czy przy uznaniu, że takie działanie Rzeczypospolitej Polskiej byłoby naruszeniem art. 17 ust. 6 Szóstej Dyrektywy należałoby uznać, że podatnik uprawniony byłby do dokonywania odliczeń ale w granicach, w których zmiany przepisów krajowych, wykraczałyby poza zakres ograniczeń w odliczaniu podatku naliczonego przewidzianych przez obowiązujące w dniu 30 kwietnia 2004 r. i uchylone w tej dacie przepisy krajowe. 3) Czy art. 17 ust. 6 Szóstej Dyrektywy stoi na przeszkodzie, aby Rzeczpospolita Polska powołując się na przewidzianą tym przepisem możliwość ograniczania przez państwa członkowskie odliczania podatku naliczonego zawartego w wydatkach niebędących wydatkami ściśle związanymi z działalnością gospodarczą, takich jak wydatki na artykuły luksusowe, rozrywkowe lub wydatki reprezentacyjne - mogła ograniczyć odliczenia podatku naliczonego w porównaniu do stanu prawnego obowiązującego w dniu 30 kwietnia 2004 r. w ten sposób, że wyłączyła odliczenia podatku naliczonego przy zakupie paliwa do samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony z wyjątkiem samochodów, o których mowa w art. 86 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług w brzmieniu obowiązującym od 22 sierpnia 2005 r.
Po wydaniu przez ETS orzeczenia w przedmiotowej sprawie Sąd podjął zawieszone postępowanie sądowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
1.Na wstępie należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W., jak również postanowienie ją poprzedzające Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Warszawie zostały wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącej złożonego na podstawie przepisów art. 14a § 1 – 4 ord.pod. o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w indywidualnej sprawie podatnika, w której nie toczy się postępowanie podatkowe lub kontrola podatkowa albo postępowanie przed sądem administracyjnym. Warto także wskazać, iż zgodnie z dyspozycją przepisu art. 14 § 2 zd. drugie ustawy ord. pod. podmiot składający wniosek o udzielenie interpretacji prawa podatkowego obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego oraz własnego stanowiska w sprawie. Stosownie do § 2 ww. przepisu ustawy interpretacja wyrażona w rozstrzygnięciach organów podatkowych zawiera ocenę prawną stanowiska pytającego z przytoczeniem przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe normy prawne należy podnieść, iż orzeczenie Sądu w przedmiotowej sprawie wiąże wyłącznie w zaprezentowanym przez Skarżącą ogólnym hipotetycznym stanie faktycznym. Na uwagę zasługuje także to, iż Sąd oceniał niniejszą sprawę w oparciu o przedłożone organom podatkowym w toku postępowania podatkowego pisma procesowe. Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę wskazane powyżej przepisy a także kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego; określone w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") uznał, iż decyzja Dyrektora Izby Skarbowej jak i postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
2.Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny zgodności przepisów prawa krajowego, w szczególności art. 88 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 86 ust. 3 i 5 ustawy VAT z 2004 r.z prawem wspólnotowym - art. 17 ust. 2 i ust. 6 VI Dyrektywy Rady UE z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG) (Dz. U. UE L z dnia 13 czerwca 1977 r.).
3.Na wstępie wskazać należy, iż z dniem 1 maja 2004 r., wraz z przystąpieniem Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, częścią polskiego porządku prawnego stał się autonomiczny system prawa wspólnotowego, tzw. acquis communautaire, do przestrzegania którego zobowiązane są wszystkie organy państwa polskiego. Powyższe wynika z okoliczności, że Polska przystępując do Unii Europejskiej na mocy Traktatu zwanego Traktatem Ateńskim zawartego w dniu 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. UE z 2003 r. L 236 poz. 17 ze zm.), od dnia przystąpienia jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez Instytucje Wspólnot przed dniem przystąpienia, jak również stała się adresatem dyrektyw i decyzji w rozumieniu art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z dnia 25 marca 1957 r. (Dz. U. WE z 2002 r. C 325 ze zm. – powoływanego dalej jako "TWE"), o ile takie dyrektywy i decyzje skierowane były do wszystkich państw członkowskich (por. art. 2 i 53 Aktu Ateńskiego dotyczące warunków przystąpienia nowych państw członkowskich oraz dostosowań w Traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej - Dz. U. UE z 2003r. L 236, poz. 33 ze zm.). Zgodnie z art. 249 akapit 3 TWE dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie, do którego jest kierowana; w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Państwo członkowskie, do którego kierowana jest dyrektywa jest obowiązane do wykonania dyrektywy w drodze ustanowienia przepisów prawa wewnętrznego, które mają urzeczywistniać postanowienia dyrektywy. Należy podkreślić, że wykładnia prowspólnotowa, tj. interpretacja prawa krajowego w świetle tekstu oraz celu dyrektywy, po to by osiągnąć rezultat, o którym mowa w art. 249 TWE, stanowi obowiązek sądów krajowych, ale również organów administracji. Wykładnia prowspólnotowa powinna iść tak daleko, jak to jest możliwe, aby osiągnąć rezultat założony w dyrektywie (wyrok ETS z 13 listopada 1990 r. C-106/89 Marleasing/Comercial Internacional de Alimentación C-340/89, ECR 1991, s. I-2357). W przypadku stwierdzenia, że norma prawa krajowego jest sprzeczna z normą prawa wspólnotowego, sąd - mając na względzie ścisłe powiązanie zasady bezpośredniego skutku z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego - odmówi zastosowania sprzecznej z dyrektywą normy prawa krajowego. Na dorobek wspólnotowy składają się m. in. ogólne zasady prawa wspólnotowego, w tym zasady bezpośredniego skutku tego prawa oraz jego pierwszeństwa przed prawem państw członkowskich, wywiedzione z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Z zasad tych wynika, że przepisy prawa wspólnotowego, cechujące się bezpośrednią skutecznością, w razie sprzeczności z normami prawa krajowego mają pierwszeństwo w zastosowaniu; sąd krajowy ma obowiązek pominąć w takiej sytuacji przepis prawa krajowego i oprzeć swe orzeczenie na prawie wspólnotowym (por. również wyrok ETS z 9 marca 1978r., 106/77 Simmenthal, ECR 1978, s. 00629). Jednocześnie należy wspomnieć, że nad poszanowaniem prawa wspólnotowego w jego wykładni i stosowaniu czuwają ETS i Sąd Pierwszej Instancji, każdy w zakresie swojej właściwości (art. 220 TWE). W zakresie podatku od wartości dodanej wspólnotowym aktem prawnym była cyt. wyżej VI Dyrektywa (obecnie Dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.). Za moment wejścia w życie VI Dyrektywy należy uznać moment jej implementacji w prawie krajowym. Terminem tym jest zaś 1 maja 2004 r., tj. dzień przystąpienia Polski do Wspólnoty Europejskiej. W świetle postanowień VI Dyrektywy, zwłaszcza jej art. 17 ust. 2, do fundamentalnych cech podatku od wartości dodanej należy zaliczyć zasadę neutralności tego podatku dla podatników. Zasada ta znajduje swoje urzeczywistnienie przez umożliwienie podatnikowi pomniejszenia podatku należnego o kwoty podatku zapłaconego przy nabyciu towarów i usług związanych z jego działalnością opodatkowaną (prawo do odliczenia). Prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług jest podstawą systemu podatku od wartości dodanej, odróżniającą ten podatek od innych podatków obrotowych. Na szczególne znaczenie zasady neutralności podatku od wartości dodanej wskazywał częstokroć w swoim orzecznictwie ETS (np. wyrok z dnia 14 lutego 1985r. w sprawie 268/83 D.A. Rompelman i E.A. Rompelman - Van Deelen a Minister van Financien - Holandia). Z tego też powodu, wszelkie przepisy prawa krajowego, które zawierają ograniczenia, czy też zakazy odliczenia podatku naliczonego, stanowią odstępstwo od zasady neutralności podatku od wartości dodanej i jako takie, niewątpliwie stoją na przeszkodzie w osiągnięciu celu wyznaczonego przez przepisy powyższych dyrektyw, który polega, m.in. na tym, iż wartość podatku zapłaconego przez podatnika w cenie zakupionych przez niego towarów i usług wykorzystywanych do celów działalności opodatkowanej, nie będzie dla niego stanowić ostatecznego kosztu. Do przepisów takich niewątpliwie należy również, stanowiący przedmiot sporu w rozpatrywanej sprawie art. 88 ust.1 pkt 3 ustawy VAT. Natomiast o tym, czy jest to odstępstwo dopuszczalne w świetle postanowień prawa wspólnotowego, decydują te przepisy tego prawa, które określają zakres dozwolonych w tej mierze wyjątków. Jak bowiem wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie ETS - "Prawo do odliczenia przewidziane w art. 17 ust. 1 i nast. VI Dyrektywy jest integralną częścią systemu VAT i co do zasady nie może podlegać ograniczeniu. Wszelkie ograniczenie prawa do odliczenia wpływa na poziom obciążenia podatkowego i musi być stosowane jednolicie we wszystkich Państwach Członkowskich. Konsekwentnie, derogacje dopuszczalne są jedynie w przypadkach wyraźnie wskazanych w Dyrektywie" (tak, m.in. w wyrokach w sprawie C-62/93 BP Soupergaz, w sprawie C-177/99 Ampafrance, w sprawie C-181/99 Sanofi, w sprawie C-409/99 Metropol - zob. Dyrektywa VAT 2006/112/WE, Komentarz 2008, pod red. J. Martini, wyd. Unimex, s. 732). Analiza przepisów VI Dyrektywy pozwala stwierdzić, że takie ograniczenie prawa do odliczenia zostało przewidziane w trzech sytuacjach, a mianowicie w art. 17 ust. 6 i ust. 7 oraz w art. 27 ust. 1. W przypadku spornego w niniejszej sprawie art. 86 ust. 3 i 5 ustawy VAT z 2004 r. - jako podstawa prawa wspólnotowego, sankcjonująca ustanowione w tym przepisie ograniczenie prawa do odliczenia, w rachubę może wchodzić jedynie art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy. Zgodnie z wymienionym przepisem "Przed upływem najwyżej czterech lat od daty wejścia w życie niniejszej Dyrektywy, Rada stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, podejmie decyzję, które wydatki nie będą się kwalifikowały do odliczenia podatku od wartości dodanej. Odliczenie podatku od wartości dodanej nie będzie w żadnym przypadku obejmowało wydatków niebędących wydatkami ściśle związanymi z działalnością gospodarczą, takich jak wydatki na artykuły luksusowe, rozrywkowe lub wydatki reprezentacyjne. Do wejścia w życie powyższych przepisów, państwa członkowskie mogą zachować wyłączenia przewidziane w ich prawie krajowym w momencie wejścia w życie niniejszej Dyrektywy". Wstępna analiza powołanego przepisu pozwala stwierdzić, że zawiera on kompetencje i jednocześnie obowiązek dla Rady ustalenia rodzajów wydatków, w przypadku dokonania których, nie będzie przysługiwać podatnikowi prawo do odliczenia podatku. Z takiej kompetencji Rada nie skorzystała, a zatem znaczenie mają dwie pozostałe normy o charakterze ogólnym dające się wywieść z omawianego przepisu. Po pierwsze, odliczenie podatku w żadnych okolicznościach nie przysługuje w związku z wydatkami niebędącymi wydatkami ściśle związanymi z prowadzoną działalnością, takimi jak wydatki na artykuły luksusowe, rozrywkowe lub wydatki reprezentacyjne. Po drugie, państwa członkowskie, w braku listy wyłączeń ustalonej przez Radę, mogą utrzymać wszystkie wyłączenia istniejące w prawie krajowym, gdy Dyrektywa weszła w życie tzw. klauzula stałości (standstill).
4.Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę miał na względzie wyrok wydany przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-414/07 Magoora sp. z o.o. przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Krakowie.
Zawarta w wyroku wydanym w tej sprawie (C-414/07) interpretacja odnośnie przepisów prawa wspólnotowego, wiąże nie tylko sądy orzekające w sprawie, w której wystosowano pytanie prawne do ETS, ale i inne organy państwa członkowskiego, co wynika z celu postępowania uregulowanego w art. 234 TWE, jakim jest zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego (por. wyroki ETS z dnia 16 stycznia 1974 r., 166/73 Rheinmühlen - Düsseldorf v. Einfuhr- und Vorratsstelle für Getreide und Futtermittel, ECXR 1974, s. 00033 oraz z dnia 13 maja 1981 r., 66/80 SpA International Chemical Corporation v. Amministrazione delle Finanze dello Stato, ECR 1981, s. 01191). Związanie sądów krajowych wykładnią przepisów wspólnotowych określoną przez ETS w orzeczeniach wydanych na podstawie art. 234 TWE ma również uzasadnienie w wywodzonej z art. 10 TWE zasadzie efektywności prawa wspólnotowego, która byłaby zagrożona, gdyby sądy krajowe odmawiały stosowania tego prawa w rozumieniu przyjętym przez ETS. Znajduje to również pośrednie potwierdzenie w treści art. 292 TWE, zobowiązującego państwa członkowskie do niepoddawania sporów dotyczących wykładni lub stosowania Traktatu procedurze rozstrzygania innej niż w nim przewidziana. Wyroki ETS ustalające wykładnię przepisów prawa wspólnotowego są przy tym skuteczne ex tunc, a zatem sądy krajowe są obowiązane stosować te przepisy w znaczeniu ustalonym przez ETS także do stosunków prawnych powstałych przed ogłoszeniem orzeczenia wstępnego (por. wyrok ETS z dnia 27 marca 1980 r., 61/79 Amministrazione delie finanze delio Stato v. Denkavit Italiana S.r.I., ECR 1980, s. 01205). Mając na uwadze powyższe rozważania o bardziej teoretycznym charakterze należy wskazać, że ETS w wyroku C-414/07 Magoora sp.z o.o. orzekł, że artykuł 17 ust. 6 akapit drugi VI Dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku stoi na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie, przy dokonywaniu transpozycji tej dyrektywy do prawa wewnętrznego, uchyliło całość przepisów krajowych dotyczących ograniczeń prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej naliczonego przy zakupie paliwa do samochodów używanych dla celów działalności podlegającej opodatkowaniu, zastępując je, w dniu wejścia w życie tej dyrektywy na swym terytorium, przepisami ustanawiającymi nowe kryteria w tym przedmiocie, jeżeli - co winien ocenić sąd krajowy - te ostatnie przepisy powodują rozszerzenie zakresu zastosowania wskazanych ograniczeń. Powyższy przepis w każdym razie stoi na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie zmieniło później swoje ustawodawstwo, obowiązujące od wyżej wskazanego dnia, w sposób, który rozszerza zakres zastosowania tych ograniczeń w stosunku do sytuacji istniejącej przed tym dniem. Trybunał wskazał, że zadane pytania prejudycjalne zmierzają w istocie do ustalenia, czy art. 17 ust. 2 i 6 VI Dyrektywy stoi na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie uchyliło, z dniem wejścia w życie tej Dyrektywy na swym terytorium, całość przepisów krajowych dotyczących ograniczeń prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego przy zakupie paliwa przeznaczonego do samochodów używanych dla celów działalności podlegającej opodatkowaniu, zastępując je przepisami ustanawiającymi nowe kryteria w tym przedmiocie; a także temu, aby to państwo członkowskie następnie ponownie zmieniło te kryteria w sposób powodujący rozszerzenie zakresu powyższych ograniczeń. ETS uznał też , że w przypadku uzyskania odpowiedzi twierdzącej sąd krajowy dodatkowo pytał, czy podatnik ma prawo żądać stosowania przepisów krajowych obowiązujących przed dniem wejścia w życie tej Dyrektywy. VI Dyrektywa weszła w życie w Polsce w dniu jej przystąpienia do Unii Europejskiej, czyli w dniu 1 maja 2004 r. Zatem ten dzień jest istotny dla celów zastosowania art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy do tego państwa członkowskiego (podobnie wyrok z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie C-409/99 Metropol i Stadler, Rec. s. I-81, pkt 41). Dalej ETS wskazał, że zgodnie z podstawową zasadą, na której opiera się wspólny system podatku VAT, a która wynika z art. 2 pierwszej dyrektywy Rady 67/227/EWG z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych (Dz. U. 1967, 71, s. 1301) oraz z VI Dyrektywy, podatek VAT stosuje się do każdej czynności w zakresie produkcji lub dystrybucji, po odliczeniu podatku VAT, który obciążał bezpośrednio czynności dokonane na wcześniejszych etapach obrotu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo do odliczenia przewidziane w art. 17 i nast. VI Dyrektywy stanowi integralną część mechanizmu podatku VAT i co do zasady nie może być ograniczane. Wykonywane ono jest od razu w odniesieniu do całego podatku naliczonego na poprzednich etapach obrotu. Wszelkie ograniczenie prawa do odliczenia podatku VAT ma wpływ na wysokość obciążenia podatkowego i powinno być stosowane w podobny sposób we wszystkich państwach członkowskich. W konsekwencji odstępstwa są dopuszczalne wyłącznie w przypadkach przewidzianych wyraźnie w VI Dyrektywie (zob. wyrok z dnia 19 września 2000 r. w sprawach połączonych C-177/99 i C-181/99 Amprafrance i Sanofi, Rec. s. I-7013, pkt 34; cyt. wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 42, wyrok z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie C-371/07 Danfoss i AstraZeneca, niepubl., pkt 26). Ponadto przepisy przewidujące odstępstwa od zasady prawa do odliczenia podatku VAT, gwarantującego neutralność tego podatku, podlegają ścisłej wykładni (wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 59). Artykuł 17 ust. 2 VI Dyrektywy w sposób jednoznaczny ustanawia zasadę odliczania przez podatnika kwot zafakturowanych mu tytułem podatku VAT od dostarczanych mu towarów lub świadczonych mu usług, o ile owe towary lub usługi są wykorzystywane dla potrzeb jego własnych czynności podlegających opodatkowaniu. Zasada prawa do odliczenia podatku VAT doznaje jednak odstępstwa, o którym mowa w art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy, a w szczególności w akapicie drugim tego ustępu (zob. cyt. wyroki: w sprawie Metropol i Stadler, pkt 43 i 44; w sprawie Danfoss i AstraZeneca, pkt 27, 28). Zgodnie z art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy państwa członkowskie mogą utrzymać w mocy swe przepisy dotyczące wyłączenia prawa do odliczenia podatku VAT obowiązujące w chwili wejścia w życie tej Dyrektywy, aż do przyjęcia przez Radę przepisów przewidzianych w tym przepisie. Zadaniem prawodawcy wspólnotowego jest ustanowienie wspólnotowego systemu wyłączeń prawa do odliczenia podatku VAT i dokonanie w ten sposób stopniowej harmonizacji ustawodawstw krajowych w dziedzinie podatku VAT. Do chwili obecnej prawo wspólnotowe nie zawiera żadnego przepisu stanowiącego wyliczenie wydatków, w przypadku których prawo do odliczenia podatku VAT jest wyłączone (podobnie wyrok z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie C-345/99 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-4493, pkt 20; wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 44; wyrok z dnia 8 grudnia 2005 r. w sprawie C-280/04 Jyske Finans, Zb.Orz. s. I-10683, pkt 23). Trybunał stwierdził również, że dokonanie interpretacji przepisów krajowych w celu określenia ich treści w dniu wejścia w życie VI Dyrektywy oraz w celu ustalenia, czy przepisy te spowodowały rozszerzenie zakresu obowiązujących wyłączeń po wejściu w życie VI Dyrektywy, należy co do zasady do kompetencji sądu krajowego (zob. też wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 47). W ramach postępowania, o którym mowa w art. 234 TWE, opartego na całkowitym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, wszelka ocena okoliczności faktycznych sprawy leży bowiem w kompetencjach sądu krajowego (por. wyrok z dnia 14 lutego 2008 r. w sprawie C-450/06 Varec, Zb.Orz. s. I-581, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). Jednakże w celu udzielenia sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, Trybunał może, zgodnie z zasadą współpracy z sądami krajowymi, udzielić mu wszelkich wskazówek, które uzna za niezbędne (zob. też wyrok z dnia 1 lipca 2008 r. w sprawie C-49/07 MOTOE, niepubl., pkt 30). W orzeczeniu C-414/07 ETS udzielił również wskazówek dotyczących interpretacji pojęcia "prawa krajowego" w rozumieniu art. 17 ust. 6 akapit akapit drugi VI Dyrektywy, celem umożliwienia temu sądowi przystąpienia do ustalania treści tych przepisów w chwili wejścia w życie VI Dyrektywy. (por. wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 47). Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi VI Dyrektywy zawiera bowiem klauzulę "standstill", przewidującą utrzymanie w mocy krajowych wyłączeń prawa do odliczenia podatku VAT, które obowiązywały przed wejściem w życie tej Dyrektywy. Celem tego przepisu jest więc umożliwienie państwom członkowskim - do czasu ustanowienia przez Radę wspólnotowego systemu wyłączeń prawa do odliczenia podatku VAT - utrzymania w mocy wszelkich zasad prawa krajowego dotyczących wyłączenia tego prawa rzeczywiście stosowanych przez ich organy władzy publicznej w chwili wejścia w życie VI Dyrektywy (zob. wyroki: w sprawie Metropol i Stadler, pkt 48; a także w sprawie Danfoss i AstraZeneca, pkt 30, 31). Trybunał stwierdził, że na tyle na ile przepisy państwa członkowskiego po wejściu w życie VI Dyrektywy zmieniają zakres istniejących wyłączeń, dokonując jego ograniczenia, a tym samym zbliżają się do celu tej dyrektywy, przepisy te objęte są zakresem odstępstwa z art. 17 ust. 6 akapit drugi tej Dyrektywy i nie naruszają jej art. 17 ust. 2 (por. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 22; w sprawie Metropol i Stadler, pkt 45; a także w sprawie Danfoss i AstraZeneca, pkt 32). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału uregulowania krajowe nie stanowią odstępstwa dozwolonego na mocy art. 17 ust. 6 akapit drugi VI Dyrektywy, jeżeli powodują one, po wejściu w życie tej Dyrektywy, rozszerzenie zakresu istniejących wyłączeń, oddalając się tym samym od celu tej Dyrektywy (zob. wyroki: z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie C-40/00 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-4539, pkt 17; z dnia 11 września 2003 r. w sprawie C-155/01 Cookies World, Rec. s. I-8785, pkt 66; a także ww. wyrok w sprawie Danfoss i AstraZeneca, pkt 33). Z powyższego wynika, że z uwagi na cel tego przepisu pojęcie "prawo krajowe" w rozumieniu art. 17 ust. 6 akapit drugi VI Dyrektywy odnosi się do krajowego systemu odliczenia podatku VAT obowiązującego i rzeczywiście stosowanego w chwili wejścia w życie tej Dyrektywy. Trybunał zwrócił ponadto uwagę, że klauzula "standstill" przewidziana w omawianym art. 17 ust. 6 akapit drugi Dyrektywy nie ma na celu umożliwienia nowym państwom członkowskim dokonania zmiany swych wewnętrznych przepisów w związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej w sposób, który oddalałby te przepisy od celów tej Dyrektywy. Tego rodzaju zmiana byłaby sprzeczna z samą ideą tej klauzuli. Na tle rozpoznawanej sprawy C-414/07 Trybunał uznał (pkt 41), że uchylenie przepisów wewnętrznych w dniu wejścia w życie VI Dyrektywy w krajowym porządku prawnym i zastąpienie ich w tym samym dniu innymi przepisami wewnętrznymi samo w sobie nie pozwala na przyjęcie, że państwo członkowskie zrezygnowało ze stosowania wyłączeń prawa do odliczenia naliczonego podatku VAT. Tego rodzaju zmiana ustawowa nie pozwala też, sama w sobie, na stwierdzenie naruszenia art. 17 ust. 6 akapit drugi tej Dyrektywy, pod warunkiem jednak, że nie doprowadziła do rozszerzenia - po tym dniu - zakresu wcześniejszych krajowych wyłączeń. Sąd krajowy ma wyłączną kompetencję do dokonywania wykładni swego prawa krajowego, zatem musi w toczącym się przed nim postępowaniu ocenić, czy zmiany wprowadzone wraz z transponowaniem VI Dyrektywy do prawa polskiego na mocy ustawy o VAT z 2004 r. spowodowały rozszerzenie zakresu zastosowania ograniczeń prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego przy zakupie paliwa przeznaczonego do samochodów używanych w ramach działalności podlegającej opodatkowaniu, w porównaniu do przepisów krajowych obowiązujących wcześniej.
5.Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że przepis art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy VAT sprzeciwia się celowi, jak i treści VI Dyrektywy, a zwłaszcza jej art. 17 ust. 6 w zw. z art. 17 ust. 2. Owa niezgodność będzie dotyczyć tych sytuacji, w jakich rozszerzono zakres ograniczenia rzeczywiście stosowanego przed wejściem w życie VI Dyrektywy do polskiego porządku prawnego, a przewidzianego w art. 25 ust. 1 pkt 3a ustawy o VAT z 1993 r., w zakresie podatku naliczonego przy zakupie paliwa przeznaczonego do samochodów używanych dla działalności opodatkowanej. Takie działanie naruszyło cel Dyrektywy, jakim jest niewątpliwie implementacja zharmonizowanego systemu podatku obrotowego poprzez wprowadzenie podatku od wartości dodanej oraz m.in. zharmonizowanie systemów odliczeń w takim zakresie, w jakim wpływają one na rzeczywisty poziom opodatkowania. Ponadto została naruszona zasada wyrażona w przepisie art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy, tj. ochrona istniejącego stopnia harmonizacji wyrażająca się w utrzymaniu przez Polskę jedynie derogacji już istniejących i rzeczywiście stosowanych w momencie wejścia w życie przepisów wspólnotowych, w związku z art. 17 ust. 2 dającym co do zasady prawo do odliczenia VAT od towarów i usług wykorzystywanych do celów transakcji opodatkowanych. Skoro art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy daje państwom członkowskim możliwość zachowania ograniczeń rzeczywiście stosowanych to ustawodawca winien tak kształtować system podatkowy, aby uchylając dotychczasowe uregulowania, nowym aktem ustawowym nie ustanawiać innych (nowych) ograniczeń, niż te które istniały do dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej tj. do 30 kwietnia 2004 r. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że skoro Skarżącej do 30 kwietnia 2004 r. na mocy przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3a ustawy o VAT z 1993 r. przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu zakupu paliwa wykorzystywanego do napędu samochodów spełniających przewidziane wówczas kryteria, a po tej dacie, z uwagi na wprowadzenie (w art. 86 ust. 3 i 5 tej ustawy o VAT z 2004 r.) nowych warunków w tym przedmiocie, przepis art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT z 2004 r. prawo to ograniczył - to nie ulega wątpliwości Sądu, że ustawodawca rozszerzył zakres zastosowania wcześniejszych ograniczeń. Tym samym przepis art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy VAT w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy za sprzeczny z przywołanym art. 17 ust. 6 VI Dyrektywy.
6. W ocenie Sądu przepisy ustawy VAT, a już w szczególności po zmianie tej ustawy, która weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2005 r. powodują rozszerzenie zakresu ograniczeń w stosunku do sytuacji istniejącej w chwili wejścia w życie VI Dyrektywy. W świetle powyższej oceny Sąd, kierując się zasadą prowspólnotowej wykładni przepisów, zobligowany był zatem do stwierdzenia, iż wykładnia przepisu art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy VAT zaprezentowana przez organy podatkowe w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającym ją postanowieniu była wadliwa.
7.Organy podatkowe ponownie rozpatrując sprawę powinny dokonać oceny zakresu przysługującego stronie Skarżącej prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur zakupu paliwa do samochodów, w stosunku do których na podstawie ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku VAT przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego na zakupach paliw - zgodnie z poczynioną przez Sąd wykładnią prawa uwzględniającą tezy orzeczenia ETS C-414/07, co oznaczać będzie uznanie uprawnień Skarżącej do odliczeń podatku naliczonego od zakupionych paliw na zasadach przysługujących jej do 30 kwietnia 2004 r.
8.W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Uznając ponadto, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, na podstawie art. 135 p.p.s.a., uprawniającego Sąd do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, uchylił także postanowienie organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło