III SA/Wa 1333/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Zaorska, Protokolant referent stażysta Grażyna Dmitruk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od kwietnia do sierpnia 2012 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz J. K. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. J. K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wydaną przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzję z dnia [...] marca [...] r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od kwietnia do sierpnia 2012 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] września [...] r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") ustalił, że odpowiedzialność za zaległości T. S.A. z siedzibą w M. (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od kwietnia do sierpnia 2012 r. ponosi Skarżący, jako były członek zarządu, solidarnie ze Spółką. Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Skarżący pełnił funkcję Prezesa Zarządu Spółki w czasie powstania zaległości podatkowych, tj. od dnia 26 stycznia 2012 r. do dnia 12 października 2012 r. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie spełniona jest przesłanka bezskuteczności egzekucji przeciwko Spółce z uwagi na umorzenie wobec Spółki postępowania egzekucyjnego (postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia [...] maja [...] r., sygn. sprawy [...]). Ponadto Minister wskazał, że Strona w ogóle nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości, choć były do tego podstawy, ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. Nie wskazała też mienia Spółki, z którego skuteczna egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia ww. decyzji Ministra z dnia [...] marca 2018 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] września 2017 r. W skardze zarzucono naruszenie prawa, dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz nieprzeprowadzenie zawnioskowanych dowodów, które wskazywały na brak winy Strony w rozumieniu art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: O.p.). Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2019 r. organ odwoławczy został wezwany przez Sąd do nadesłania oryginału lub uwierzytelnionej kserokopii dokumentów, które stanowią dowód przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego T. S.A. z siedzibą w M. W odpowiedzi na ww. wezwanie Minister nadesłał kopię pisma przewodniego Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 16 maja 2016 r., przy którym przysłano komornikowi sądowemu akta egzekucyjne (bez tych załączników). W przekonaniu organu podatkowego stanowi to dowód przerwania biegu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania podatkowego. Organ odwoławczy poinformował także, że Prezes Zarządu PFRON w dniu 5 lutego 2019 r. wystosował do komornika sądowego pismo z prośbą o wydanie kserokopii zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 P.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Podkreślenia też wymaga, że kontrola sądowoadministracyjna w sprawach podatkowych sprawowana jest pod względem legalności, tj. oceny działań administracji podatkowej pod kątem przestrzegania przepisów postępowania i prawidłowości stosowanej wykładni przepisów prawa. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2013r., II GSK 108/2012, LexisNexis nr 5991706). Biorąc pod uwagę powyżej podniesione przepisy prawa, wskazać należy, iż wniesiona w tej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. Skarżona decyzja Ministra dotyczyła solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od kwietnia do sierpnia 2012 r. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. Nr 2046 z 2016 r., dalej: "ustawa"): "Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych". Z kolei art. 49 ust. 1 ustawy stanowi, iż: "Do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 22b, art. 23, art. 29 ust. 3a1, 3b, 3c i 3g, art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. a, art. 33 ust. 4a, 4a1, 4c, 7 i 7a, oraz art. 38 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 200, z 2017 r. poz. 2494 oraz z 2018 r. poz. 106 i 138) stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu". W myśl art. 70 § 1 O.p. "Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku". Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, wskazać należy, iż zaległości Spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od kwietnia do sierpnia 2012 r. winny przedawnić się z końcem roku 2017 r. Skarżona decyzja Ministra została zaś wydana [...] marca [...] r. Jak słusznie wskazuje m.in. WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 20 grudnia 2016 r. sygn. I SA/Wr 952/16, LEX nr 2271970: "Przedawnienie zobowiązania podatkowego ciążącego na dłużniku głównym - spółce uznać należy za negatywną przesłankę do objęcia członka zarządu odpowiedzialnością podatkową na zasadzie art. 116 o.p.". Innymi słowy, Minister, który wydał decyzję w sprawie po 31 grudnia 2017 r., winien był wykazać, że nie nastąpiło przedawnienie zobowiązania podatkowego Spółki. Wezwany przez tutejszy Sąd do przedłożenia na tę okoliczność dowodów, Minister przesłał kopię pisma przewodniego Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 16 maja 2016 r., przy którym przysłano komornikowi sądowemu akta egzekucyjne (bez tych załączników). Pismo to nie może być uznane przez Sąd za wystarczający dowód w sprawie, iż nastąpiło skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 70 § 4 O.p. "Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny". Minister nie przedstawił dowodów na to, iż wobec Spółki zastosowano środek egzekucyjny, o którym została ona prawidłowo zawiadomiona. Takim dowodem nie może być bowiem samo pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 16 maja 2016 r., bez stosownego załącznika do niego, tj. zawiadomienia o zajęciu wystosowanego do Spółki wraz z dowodem jego skutecznego doręczenia. Tym samym uznać należy, iż decyzja została wydana bez prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Powyższe uchybienia organu wskazują na naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) i zupełności postępowania podatkowego (art. 187 O.p.), gdyż materiał dowodowy nie został należycie zebrany i oceniony. Stanowi to naruszenie prawa postępowania podatkowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wady w zakresie postępowania dotyczą także uzasadnienia skarżonej decyzji Ministra, w której organ ten przemilczał kwestię przedawnienia zobowiązania. Wprawdzie Skarżący tego w skardze nie kwestionował, jednak zważyć należy, iż rozważania na ten temat winny znaleźć się w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Minister winien był opisać powyższe okoliczności w uzasadnieniu skarżonej decyzji, gdyż – jak słusznie stwierdził NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. I FSK 378/10, LEX nr 1080530 - "Kwestia przedawnienia zobowiązania (należności podatkowej) ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy podatkowej, zważywszy na materialnoprawne i procesowe skutki upływu terminu przedawnienia. Dlatego też - w szczególności w sytuacji zgłaszania przez stronę postępowania zarzutów w powyższym zakresie - powinna zostać przeanalizowana w motywach decyzji, stosownie do art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 o.p. (...) Z tych względów trudno podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że brak odniesienia się przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia nie stanowi naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (...). Trafnie zauważa przy tym skarżąca (...), że sąd administracyjny nie jest władny dokonywać "za organ" ustaleń w sprawie (np. w przedmiocie przerwania biegu terminu przedawnienia). Jak bowiem wynika z art. 1 § 1-2 Pusa w zw. z art. 3 § 1 Ppsa, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez "kontrolę działalności administracji publicznej (...) pod względem zgodności z prawem". W przypadku, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 Ppsa, sąd dokonuje zatem jedynie oceny legalności decyzji administracyjnej, a tym samym nie może dokonywać w sprawie samodzielnych ustaleń faktycznych i prawnych, z zastrzeżeniem art. 106 § 3 Ppsa (zob. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 523/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd nie może więc wyręczać organu administracji publicznej w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej (zob. R. Hauser, Nieporozumienia wokół charakteru orzeczeń sądów administracyjnych, w: Ratio est anima legis, Księga jubileuszowa ku czci Profesora Janusza Trzcińskiego, Warszawa 2007, s. 238)". Brak uzasadnienia decyzji Ministra w tym zakresie narusza zatem art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Minister w uzasadnieniu decyzji podniósł, iż "Na uwzględnienie zatem nie zasługuje podniesiona w odwołaniu argumentacja, z której wynika, że zaległości wobec PFRON były nieznaczne i zostałyby zapłacone z bieżących dochodów Spółki, a wniosek o zgłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie" (s. 3 decyzji Ministra). Skarżący takich oświadczeń jednak w odwołaniu nie podnosił, co pośrednio przyznaje sam organ odwoławczy w dalszej części uzasadnienia skarżonej decyzji: "w niniejszym stanie faktycznym strona w ogóle nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości" (s. 4 decyzji Ministra). Tym samym uzasadnienie decyzji Ministra jest w tym zakresie nieodpowiadające prawdzie i wewnętrznie sprzeczne, a zatem narusza również art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Strona w odwołaniu wnosiła o przeprowadzenie konkretnych dowodów z akt spraw karnych prowadzonych przez Sąd Rejonowy [...] sygn. [...] oraz przez Sąd Okręgowy [...] sygn. [...]. Minister w decyzji nie ustosunkował się do tych wniosków dowodowych. Tymczasem organ odwoławczy winien pouczyć Stronę, działającą bez fachowego pełnomocnika, o tym, iż sama może dostarczyć organowi stosowne dokumenty z akt powyższych spraw karnych, w których była stroną (oskarżonym). Następnie Minister winien ustosunkować się do ewentualnych dokumentów przedstawionych przez Skarżącego w sprawie. Powyższe stanowi o naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania, o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) i zupełności postępowania podatkowego (art. 187 O.p.), gdyż materiał dowodowy nie został należycie zebrany i oceniony. Podsumowując, uznać należy, iż brak rozważań w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego odnośnie kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego, brak ustosunkowania się do wniosków dowodowych złożonych przez Stronę w odwołaniu oraz wewnętrzna sprzeczność uzasadnienia decyzji narusza art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Jest to naruszenie prawa postępowania podatkowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast za niezasadne uznać należy podnoszone przez Skarżącego okoliczności, iż był tylko tzw. figurantem. W tym zakresie podzielić należy pogląd Ministra, że osoba należycie dbająca o swoje interesy winna zdawać sobie sprawę z zobowiązań, które wiążą się z podjęciem przez nią pełnienia funkcji członka zarządu spółki. Podkreślić należy, iż nie ma obowiązku zasiadania w zarządzie spółki, Skarżący uczynił to dobrowolnie i ewentualne zarzuty związane z rzekomym wprowadzeniem go w błąd winien kierować wobec swojego przyjaciela M. N., który – zdaniem Strony – prosił go o zostanie członkiem zarządu jego Spółki. A zatem ten zarzut uznać należy za niezasadny. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zobowiązany będzie uwzględnić powyższe wywody Sądu, m.in. uzupełniając materiał dowodowy niniejszej sprawy o dowody dotyczące przerwania biegu przedawnienia. Organ odwoławczy winien odnieść się do wniosku Skarżącego o przeprowadzenie konkretnych dowodów z akt spraw karnych prowadzonych przez Sąd Rejonowy [...] sygn. [...] oraz przez Sąd Okręgowy [...] sygn. [...]. Organ odwoławczy winien przy tym pouczyć Stronę, działającą bez fachowego pełnomocnika, o tym, iż sama może dostarczyć organowi stosowne dokumenty z akt powyższych spraw karnych, w których była stroną (oskarżonym). Dopiero przeprowadzenie niewadliwego postępowania w ww. zakresie w odniesieniu do Skarżącego może doprowadzić do wydania decyzji w sprawie, w uzasadnieniu której organ winien odnieść się i do kwestii przerwania biegu przedawnienia, i do wniosków dowodowych Strony. Uzasadnienie to winno być także wewnętrznie spójne. Z tych powodów uznać należy, że – jak zasadnie podniesiono w skardze – w sprawie doszło do naruszenia w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przepisów postępowania. Z uwagi na konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego przedwczesnym jest odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 116 O.p. Z uwagi na powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zmianami), uchylił zaskarżoną decyzję. Na wniosek Skarżącego Sąd zasądził na jego rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy w kwocie równej uiszczonemu wpisowi (500 zł).