III SA/Wa 1366/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2005 r. postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 50 zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 202 zł, M. F. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż jego jedynym źródłem dochodu jest jednoosobowa działalność gospodarcza, tj. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, iż ma 58 lat i prowadzona działalność, mimo iż nie jest dochodowa, jest jego jedynym pomysłem na życie. Skarżący wskazał ponadto, że do niedawna był osobą bezdomną, a mieszkanie które obecnie posiada odziedziczył po śmierci brata w maju 2007 r. Resztę jego majątku stanowi działka leśna i osiemnastoletni samochód, który jest mu niezbędny do prowadzenia działalności. Do wniosku Skarżący załączył zeznanie PIT-36, z którego wynika, że w 2008 r. osiągnął przychód w wysokości 38512,49 zł (koszty 29.796,91 zł, dochód 8.715,58 zł) Pismem z 26 sierpnia 2009 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał wniosek złożony na urzędowym formularzu, w którym rozszerzył jego zakres wskazując, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ponownie oświadczył, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza, z tytułu której uzyskuje dochód w wysokości 2.200 zł brutto miesięcznie. Skarżący wskazał ponadto, iż jego miesięczne wydatki również kształtują się na poziomie 2.200 zł (czynsz za mieszkanie - 340 zł, energia elektryczna - 60 zł, gaz - 40 zł, jedzenie - 550 zł, środki czystości - 20 zł, ZUS - 780 zł, VAT - 410 zł) Do wniosku Skarżący załączył rozliczenie przychodów za 2009 r. oraz deklaracje VAT-7. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 §1 oraz art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczeń i dokumentów złożonych przez Skarżącego wynika, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza. Z tego tytułu Skarżący uzyskuje niewielkie dochody, które przeznaczane są na skromne utrzymanie, podatki i ZUS. Z powyższego wynika, iż Skarżący ma bardzo ograniczone możliwości w dysponowaniu środkami finansowymi, na cele inne niż związane z utrzymaniem i niezbędnymi kosztami prowadzonej działalności (podatki, ZUS). Z drugiej jednak strony już sam fakt, iż Skarżący uzyskuje stałe dochody świadczy o tym, że jest on w stanie chociażby symbolicznie partycypować w kosztach postępowania administracyjnego. W konsekwencji, oceniając sytuacją finansową, w której znajduje się Skarżący przyznać należy, iż wypełnia ona przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi - ponad kwotę 50 zł. Skarżący wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności wskazać należy na fakt, iż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi. Skarżący natomiast zostaje zwolniony z obowiązku jego zapłacenia ponad kwotę 50 zł. W związku z tym po uiszczeniu wpisu w wysokości 50 zł, sprawa Skarżącego zostanie merytorycznie rozpoznana przez Sąd, a w przypadku uwzględnienia skargi, na wniosek Skarżącego, przysługiwać mu będzie zwrot uiszczonego wpisu od organu podatkowego. Częściowe zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Żadne ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać Skarżącemu dostępu do sądu. Jednocześnie referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 - dostępne na stronie internetowej NSA). Sąd ten wyraził mianowicie pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08 - dostępne na stronie internetowej NSA) wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.