III SA/Wa 1487/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – M. G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej niewielki dochód z tytułu umowy o pracę wystarcza jedynie na wyżywienie rodziny, gdyż wszelkie opłaty za mieszkanie i inne niezbędne ponosi mąż. Skarżąca uzyskuje łączny dochód w wysokości ok. 1.600 zł (1/4 etatu w M.Sp. z o.o. oraz 1/2 etatu w szkole). Skarżąca argumentowała, że należny w sprawie wpis sądowy jest dla niej ogromnym obciążeniem i pozbawiłby ją środków do życia. Skarżąca wyjaśniła, że posiada z mężem rozdzielność majątkową. Krzywdząca decyzji organu podatkowego wpłynęła na rozpad jej rodziny. Skarżąca nie może liczyć na wsparcie męża, poza udostepnieniem jej mieszkania i ponoszeniem opłat stałych. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada majątku, ani oszczędności. Mieszka razem z dziećmi w mieszkaniu męża, które jest zakupione na kredyt. Mąż posiada również niewielkie mieszkanie, w którym mieszkają jego rodzice. Skarżąca oświadczyła, że łączny dochód jej rodziny to 10.650 zł (ok. 1.650 zł wynagrodzenie skarżącej, ok. 8.500 zł dochód brutto męża z działalności gospodarczej, 500 zł ze świadczenia 500+ na drugie dziecko). Wydatki miesięczne skarżąca wyliczyła na 8.480 zł. Składają się na nie: kredyt mieszkaniowy ok. 1.600 zł, czynsz i opłaty 1.200 zł, szkoła muzyczna córki 600 zł, piłka nożna syna 130 zł, obiady córki ok. 100 zł, kredyt konsumpcyjny 400 zł, koszty działalności gospodarczej – ZUS ok. 500 zł, podatki ok. 1.300 zł, leasing samochodowy 2.200 zł, benzyna 400 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a"), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu wskazać trzeba, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi, który wynosi 2.000 zł. Odnosząc powyższą kwotę do sytuacji finansowej skarżącej, uznać należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Przy czym referendarz sądowy nie neguje, że być może – jak wynika z wyjaśnień skarżącej – jej sytuacja rodzinna jest skomplikowana, niemniej jednak, fakt rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia od wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r. (I FZ 62/13) przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "K.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Zauważyć należy, że skoro skarżąca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jej status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może ona ponieść koszty postępowania, czy też nie. Z oświadczeń skarżącej wynika, że (na dzień złożenia wniosku) miesięcznie dochody rodziny wynosiły 10.650 zł (ok. 1.650 zł wynagrodzenie skarżącej, ok. 8.500 zł dochód brutto męża z działalności gospodarczej, 500 zł ze świadczenia 500+ na drugie dziecko). Wydatki miesięczne skarżąca wyliczyła z kolei na 8.480 zł. Składają się na nie: kredyt mieszkaniowy ok. 1.600 zł, czynsz i opłaty 1.200 zł, szkoła muzyczna córki 600 zł, piłka nożna syna 130 zł, obiady córki ok. 100 zł, kredyt konsumpcyjny 400 zł, koszty działalności gospodarczej – ZUS ok. 500 zł, podatki ok. 1.300 zł, leasing samochodowy 2.200 zł, benzyna 400 zł. Skarżąca, mimo wezwania, nie udokumentowała wysokości dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzanej przez jej męża. Jednakże nawet przy założeniu, że w istocie dochód ten wynosi 8.500 zł brutto (łącznie z dochodem skarżącej 10.650 zł), przyjąć należało, że dochody w takiej wysokości pozwalają na zabezpieczanie środków na podniesienia kosztów wpisu sądowego w sprawie. Jak wynika z przedstawionego zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków, uzyskiwane dochody wystarczają na zaspokojenie potrzeb życiowych małżonków i dzieci, w tym na spłatę kredytów, leasing samochodów, zajęcia dodatkowe dla dzieci i inne. Tym samym, chociażby przy niewielkim ograniczeniu wydatków, skarżąca mogła zabezpieczyć środkami na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Należy pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność wygaśnięcia umów o pracę skarżącej z końcem czerwca br. Oczywiście okoliczność ta wpłynie na sytuację finansową rodziny, ale dopiero począwszy od lipca br. Do tego czasu skarżąca dysponowała dochodem ze stosunku pracy. Ponadto, nie bez znaczenia dla powyżej oceny pozostaje również okoliczność nieudokumentowania sytuacji finansowej męża skarżącej, co nie pozwalało zweryfikować rzeczywistych przychodów uzyskiwanych z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Podsumowując przyjąć należy, że okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadniają twierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.