III SA/Wa 1525/18

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 21/09/2018 r. po rozpoznaniu wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] /3/2018 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich p o s t a n a w i a 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi; 2. w pozostałym zakresie odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy Skarżący – R. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącego i (niepracującej) żony jest dochód z umowy o dzieło w wysokości ok [...] tys zł. Zajmowane mieszkanie jest zadłużone na kwotę 9 tys. zł i prowadzona jest egzekucja (komornicza). Zadłużenie na rachunku wynosi 17 tys zł. Obciążenie z tytułu kredytu w banku wynosi 300 zł, czynsz najmu (700 zł), media (400 zł). Powołał się na brak wiedzy, co do prawa podatkowego i przebiegu procesu sądowego jako okoliczności uzasadniające ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Do wniosku Skarżący, realizując wezwanie nie urzędnika sadowego, załączył – m.in. - wyciągi z rachunku bankowego. Referendarz sądowy wskazuje, że Strona skarżąca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Z uwagi na to, że oświadczenia Skarżącego (co do istoty jego sytuacji finansowej) zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, są – w części - weryfikowalne na podstawie akt sprawy i mają potwierdzenie w nadesłanych dokumentach (wyciągi z rachunków bankowych), referendarz sądowy daje im wiarę, ale na tym etapie postępowania, w którym stawką jest sposób realizacji prawa do Sądu Strony. Zdaniem referendarza sądowego, w badanej sprawie stan majątkowy i finansowy Skarżącego uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych w sprawie (ale obecnie wymagalnych), chociaż Skarżący nie w pełni wykonał wezwanie urzędnika sądowego (brak dokumentacji związanej z prowadzoną onegdaj działalnością gospodarczą, zeznań podatkowych, szczegółowego zestawienia dochodu z prac dorywczych etc.). W szczególności, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztu wpisu od skargi w wysokości 500 zł – zwłaszcza, jeśli rozważyć ewentualną możliwość ponoszenia innych nagłych wydatków. Jak wynika z jego oświadczeń oraz nadesłanych dokumentów, Skarżący oraz jego żona uzyskują dochody w łącznej wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Dochody te w całości przeznaczane są na czynsz, opłaty za media, spłatę kredytów. Skarżący i jego żona nie posiadają oszczędności, ani majątku (poza mieszkaniem). Stąd pogląd, że Skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego (od skargi) bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Obowiązek uiszczenia tej opłaty oznaczałby pomniejszenie środków na miesięczne wydatki na utrzymanie w wysokości 600 zł o kwotę w wysokości 500 zł ze skutkiem dla zaspokojenia bieżących a fundamentalnych potrzeb. Za przedwczesne należało uznać zwolnienie Skarżącego z całości kosztów sądowych, które mogą (ewentualnie) pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przede wszystkim bowiem Skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, ponieważ uzyskuje, wprawdzie nieznaczne, ale stałe dochody. Ponadto, sytuacja finansowa Skarżącego może ulec poprawie (zmianie), chociażby w przypadku znalezienia przez niego (stałego) zatrudnienia lub zintensyfikowania pracy dorywczej. Wbrew twierdzeniom Skarżącego deklarowana przez niego "nieznajomość prawa" (procesowego i podatkowego) nie są okolicznościami uzasadniającymi ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odmawiając ustanowienia pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) urzędnik sądowy wyraża szacunek dla poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego i powołuje się na postanowienie z 8/4/2013 r., I Fz 70/13, CBOSA (supremum est via, veritas et vita). W postanowieniu tym Sąd wskazał jednoznacznie, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy - odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu - uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.3.2010 r., II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (gdzie nie obowiązuje "przymus adwokacki") pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, ponieważ sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.1.2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30.8.2011 r., I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26.10.2010 r., III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Podsumowując: 1. zwolnienie od kosztów sądowych jest (co do zasady) możliwe, jeśli te koszty są wymagalne; 2. Przyznanie pełnomocnika z urzędu jest możliwe, jeśli działanie pełnomocnika z urzędu jest niezbędne (pomoże) w rozpoznaniu sprawy ("przymus adwokacki" przy skardze kasacyjnej, nieporadność mentalna strony, wykazana ułomność fizyczna uniemożliwiająca – przy istniejącej woli udziału w postępowaniu – uczestnictwo w rozprawie). Znamion tych nie sposób doszukać się we wniosku strony. Natomiast zakres przyznanego Skarżącemu prawa pomocy (zwolnienie od wpisu od skargi) umożliwi mu pełne i nieskrępowane korzystanie z dobrodziejstw instytucji wymiaru sprawiedliwości, bez względu na rodzaj sprawy, wagę argumentacji organu administracji i Strony czy (rzeczywistą) wartość przedmiotu sporu i związaną z tym wysokość wpisu. Z tych powodów referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.