III SA/Wa 1543/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 16.356 zł Skarżąca – T. sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącej wskazał, że zgodnie z jego wiedzą spółka nie posiada obecnie żadnych środków, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie opłaty od skargi. Rachunek bankowy został zajęty w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym. Jedynym majątkiem spółki jest linia technologiczna do przeładunku amoniaku i produkcji wody amoniakalnej. Wartość tych urządzeń przekracza 1 mln zł, przy czym istnieje spór co do ich własności. Zostały one bowiem objęte zastawem rejestrowym ustanowionym na rzecz innego podmiotu. Pełnomocnik wyjaśnił, że spółka nie sporządziła bilansu za ostatni rok i nie prowadziła w ostatnim roku działalności gospodarczej. Wskazał również, że powyższe informacje zostały mu przekazane przez zarząd spółki. Zwrócił też uwagę na utrudniony – w ostatnim czasie – kontakt z D.T. (prezesem zarządu). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że spółka od 2013 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest efektywnie zarządzana. Prezes zarządu nie przebywa w Polsce, zaś prokurent złożył rezygnację z tej funkcji. Nie wszczęto jednak procedury likwidacyjnej spółki. Nie został również złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości. Spółka nie sporządziła sprawozdań z działalności i sprawozdań finansowych za lata 2014-2015. Nie złożyła za ten okres zeznań podatkowych. Niemożliwe jest także przedstawienie wykazu środków trwałych, zestawienia należności i zobowiązań, wydruków z księgi podatkowej i deklaracji VAT. Dokumenty źródłowe spółki są w posiadaniu Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. Spółka nie ponosi kosztów zastępstwa w postępowaniu. Do ich sfinansowania zobowiązał się były prezes zarządu, w związku z tym, że zobowiązania podatkowe, których dotyczy postępowanie powstały w okresie, w którym piastował on funkcję członka zarządu spółki. Pełnomocnik wyjaśnił ponadto, że nie może przedstawić wyciągów z rachunków bankowych, gdyż prezes zarządu spółki nie przebywa na terenie kraju i nie może pobrać tych wyciągów. Przekazał on jednak informację, że na rachunkach tych nie ma żadnych środków. Postanowieniem z 18 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy, powołując się na brak podstawowych informacji o przychodach, majątku i działalności spółki. Jego zdaniem uniemożliwia to ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Od postanowienia tego Skarżąca wniosła sprzeciw. Podkreśliła, że znajduje się obecnie w skomplikowanej sytuacji organizacyjnej, co uniemożliwia zgromadzenie wszystkich niezbędnych dokumentów. Powtórzyła argumentację zawartą we wniosku. Dodała, iż prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne zostały umorzone z uwagi na brak majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu spełnienia tej przesłanki Skarżąca nie wykazała. Jej argumentacja zasadza się na takich okolicznościach jak nieprowadzenie od 2013 r. faktycznej działalności gospodarczej, brak środków, zajęcie rachunku bankowego, brak możliwości spieniężenia majątku, umorzenie postępowań egzekucyjnych. Oświadczenia Skarżącej dotyczące jej bieżącej kondycji finansowej, nie zostały jednak poparte dokumentami, na podstawie których można by dokonać kompleksowej oceny zasadności jej żądania udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak natomiast zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 października 2015 r. (I FZ 355/15) w przypadku spółki kapitałowej ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat), zaś w odniesieniu do aktywów pożądane jest w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie brak stosownej dokumentacji Skarżąca umotywowała "skomplikowaną sytuacją organizacyjną", spowodowaną przebywaniem obecnego prezesa zarządu poza granicami kraju. Tymczasem okoliczność ta nie może stanowić usprawiedliwienia dla niewywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych do prawidłowej oceny sytuacji finansowej Skarżącej. Zwłaszcza, że obowiązek sporządzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej wynika z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm.). Nie sposób przy tym nie zauważyć, że skoro Skarżąca nie dysponuje "kompletem dokumentów", nie wiadomo na jakiej podstawie buduje twierdzenie o własnej sytuacji finansowej. Z tych wszystkich względów zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż brak wymaganych przez Sąd dokumentów powoduje, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy oświadczenie Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obowiązkiem tym obciążył wnioskodawcę, a nie Sąd. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.