III SA/Wa 1576/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, po rozpoznaniu w dniu 15 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.J. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/WA 1576/17 w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1576/17 Skarżący – J.J. - wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dzieci. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z p. M.W., jej synem (ur. w 1999 r.), oraz dwiema małoletnimi córkami. Do swojego majątku zaliczył dom (50% udziału w nieruchomości o pow. – 150 m², o wartości ok. 300.000 zł), pawilon usługowy (współwłasność 50% - 150 m², o wartości ok. 200.000 do 250.000 zł). Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę wynosi ok. 420 zł, a z tytułu prac dorywczych – pomiędzy 3.000 zł a 5.000 zł. Z kolei dochód p. M.W. to 2.500 zł z tytułu alimentów i świadczenia 500+. Razem dochody gospodarstwa domowego oscylują pomiędzy 5.000 zł a 7.500 zł. Z kolei zobowiązania i stałe wydatki to: 1.000-1.500 zł media, 1.000-2.000 zł wyżywienie, środki czystości itp., 2.800 zł kredyt hipoteczny, 900 -1.000 zł debety na rachunkach bankowych (razem 6.000-7.500 zł) Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." - wezwano Skarżącego do: nadesłania kopii zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2016 r., udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego (zaświadczenie za ostatnie 3 miesiące), wskazania charakteru i wysokości dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych, wyjaśnienia, czy posiadany lokal usługowy stanowi dla Skarżącego źródło dochodów, udokumentowania sytuacji finansowej p. M.W., poprzez nadesłanie zaświadczenia o jej dochodach (otrzymywanych świadczeniach, zasiłkach) lub ewentualnie zaświadczenia o posiadaniu przez nią statusu osoby bezrobotnej, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków rodziny skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu, opłaty za media, alimenty, kształcenie dzieci, leczenie, kredyty i pożyczki i inne niezbędne). W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wskazał, że Sąd może i powinien we własnym zakresie uzyskać jego zeznanie podatkowe za 2016 r., jeżeli zachodzi taka konieczność. Z kolei pani M.W. nie osiągnęła dochodów w 2016 r. i nie jest obowiązana do złożenia zeznania. Odnośnie prac dorywczych Skarżący wyjaśnił, że prace te związane są z naprawą i konserwacją sprzętu komputerowego, nauką i doszkalaniem z zakresu informatyki, naprawą sprzętu AGD oraz mebli. Średni dochód z tego tytułu, za ostatnie 3 miesiące, wyniósł ok. 3.000 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że lokal usługowy, którego jest współwłaścicielem nie przynosi dochodów, z uwagi na konflikt z drugim współwłaścicielem. Skarżący wskazał, że pani M.W. jako osoba niezwiązana z postępowaniem odmówiła dostarczenia zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej. Jeżeli jednak jest ono niezbędne Sąd powinien sam uzyskać wymagane zaświadczenie. Skarżący oświadczył ponadto, że aktualnie nie posiada rachunków bankowych, na których odbywałby się jakiekolwiek operacje mające wpływ na jego sytuacje finansową. Z kolei p. M.W. odmówiła przekazania wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący wskazał, że średnie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego to: 1.000 – 1.500 zł media, 1.000 – 2.000 zł wyżywienie, środki czystości, 2.800 zł kredyt hipoteczny, 900 – 1.000 zł debety na rachunkach bankowych (łącznie 6.000 – 7.500 zł). Z kolei średnie miesięczne dochody gospodarstwa domowego to: ok. 2.000 zł świadczenia socjalne (500+, fundusz alimentacyjny, inne), 420 zł wynagrodzenie za pracę skarżącego, 3.000 – 5.000 zł dochód z tytułu prac dorywczych (łącznie 5.500 – 7.500 zł). Do pisma Skarżący załączył jedynie listę płac za ostatnie 3 miesiące. Starszy Referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 13 lipca 2017 r., odmawiając przyznania Stronie prawa pomocy wskazał, że rozpoznając wniosek w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się sytuacja rodzinna, a także wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi. Referendarz sądowy zaakcentował, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący jednak przerzuca na Sąd obowiązki uzyskania zeznania podatkowego czy też zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej dotyczące M.W., prowadzącej z nim wspólne gospodarstwo domowe. Referendarz sądowy podkreślił, że wnioskodawca obowiązany jest wykazać nie tylko swoją sytuację finansową, ale również sytuację finansową i majątkową osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto Referendarz sądowy stwierdził, że Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji finansowej w związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a."- a tym samym uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Skarżący, w sprzeciwie z 26 lipca 2017 r., zakwestionował w całości postanowienie referendarza sądowego z 21 lipca 2017 r. i wniósł o uchylenie zakwestionowanego postanowienia i uwzględnienie wniosku oraz o dopuszczenie dowodu z kopii sprawozdania rocznego za 2016 r. Skarżący zarzucił: błędną ocenę zgromadzonych dowodów; brak rozważenia przez Sąd, że osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakiegokolwiek statusu osób bliskich w świetle kodeksu cywilnego; nieuwzględnienie, że niniejsza sprawa dotyczy prowadzonego postępowania egzekucyjnego; brak zwrócenia się przez sąd do organów podatkowych o udzielenie informacji o stanie postępowania egzekucyjnego i podjętych czynnościach egzekucyjnych; art. 255 P.p.s.a. W uzasadnieniu Skarżący wskazał w szczególności, że wnioskowane przez Sad informacje nie mogą dotyczyć danych dotyczących osób trzecich lub sytuacji finansowej spółki. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie może być przyczyną niemożności spłacania zobowiązań z tytułu alimentów. Nadto referendarz sądowy wadliwie przyjął, ze otrzymywane przez partnerkę Skarżącego alimenty są dochodem Skarżącego, a nie - dzieci partnerki. Podkreślił odrębność podmiotową partnerki, jej dzieci, spółki z o.o. i Skarżącego. Załączył zeznanie PIT-36 L za 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Podstawą rozważania przyznania Stronie prawa pomocy jest pełne wykazanie jej sytuacji finansowej i życiowej. Sąd wskazuje nadto, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Fakty te powinny być zatem uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane) tak, aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 1427 zł. Według Sądu, wbrew stanowisku zawartemu w sprzeciwie przedłożone przez Skarżącego dokumenty nie wskazują - jak prawidłowo wskazał Referendarz sądowy, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i czy można ją uznać za tak trudną, że uniemożliwia uiszczenie jedynego kosztu sądowego na obecnym etapie, jakim jest wpis od skargi, dostarczone przez Skarżącego materiały, jak również jego oświadczenia nie są na tyle spójne i precyzyjne, żeby móc ustalić, jakie dochody Skarżący uzyskuje. Dodatkowo Skarżący do sprzeciwu załączył deklarację PIT-36L za 2016 r., z której wynika dochód roczny w kwocie 58380,87 zł: deklaracja ta, z uwagi na wykazaną kwotę dochodu, nie może skutecznie podważyć oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonanej w zaskarżonym postanowieniu z 13 lipca 2017 r. Jak słusznie wskazał Starszy Referendarz sądowy to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący jednak przerzuca na Sąd obowiązek uzyskania informacji o stanie postępowania egzekucyjnego toczącego się w stosunku do Skarżącego czy też informacji o stanie spłaty kredytów. Jak wskazuje się chociażby w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie z 31 maja 2016 r., sygn. akt II FZ 228/16) nie ma wątpliwości, co do tego, że zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. W myśl art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Co równie istotne, wnioskodawca obowiązany jest wykazać nie tylko swoją sytuację finansową, ale również sytuację finansową i majątkową osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa wnioskującego o prawo pomocy, jest bowiem istotnie uzależniona od sytuacji jego domowników, zaś w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1738/14). Należy podkreślić, że rozpoznając wniosek w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się sytuacja rodzinna, a także wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Skoro Skarżący nie wyjaśnił w rozpoznawanej sprawie wszystkich istotnych okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i rodzinnego w sposób pozwalający na pełną i rzetelną ocenę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też posiada stały dochód w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość wymagalnych kosztów sądowych, niezbędne było uwzględnienie tych faktów w sentencji orzeczenia. Złożone oświadczenia, w zakresie źródeł dochodów, struktury wydatków, posiadanego majątku i jego wykorzystania rodzą uzasadnione wątpliwości, które wykluczają przyznanie prawa pomocy, które co do zasady przysługuje osobom ubogim, które nie są ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś ich sytuacja finansowa nie budzi - jakichkolwiek wątpliwości. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, uregulowana w art. 243 - art. 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienie z 20 kwietnia 2017 r., I Fz 69/17, CBOSA). Z powyższych względów uznać więc należało, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.