III SA/Wa 1578/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2018 r., [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu opłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2010 i 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy J. B. (dalej jako "Skarżący"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty. Wobec powyższego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez nadesłanie wypełnionego i podpisanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano Skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. W nadesłanym formularzu PPF Skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że obecnie pozostaje osobą bezrobotną. Gospodarstwo rodzinne pozostaje na utrzymaniu żony i matki. Wychowują 2 dzieci oraz wspierają startującego zawodowo syna. Spłacają kredyt hipoteczny oraz kredyty gotówkowe. Matka Skarżącego jest po udarze, wymaga opieki medycznej oraz lekarstw. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i matką. Nie posiada żadnego majątku – w tym nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. Osoba pozostająca ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym posiada dom z kredytem hipotecznym oraz samochód osobowy Hyunday Sonata 2004 r. Na dochód gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie żony Skarżącego z tytułu zatrudnienia i zlecenia w wysokości 5.500 zł oraz emerytura matki Skarżącego w wysokości 1.603 zł – łącznie 7.103 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżący wymienił: kredyt hipoteczny 720 zł, kredyty gotówkowe 500 + 500 zł, energia 450 zł (2 m), gaz opłata stała 60 zł, TV 140 zł, śmieci 120 zł (kw), woda 160 zł (2 m), polisy 400 zł, telefony 260 zł, gaz 2800 zł rok, drewno 600 zł, lekarstwa 300-400 zł, polisa nieruch. 380 zł. Do wniosku Skarżący dołączył kserokopię PIT matki Skarżącego oraz żony za rok 2017, zaświadczenie z Urzędu Pracy o pozostawaniu Skarżącego osobą bezrobotną od 8 kwietnia 2014 r. bez prawa do zasiłku, faktury za prąd, fakturę za gaz, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości oraz wyciągi z rachunku bankowego żony. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Wskazać należy, że prawo pomocy obejmować powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności, nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką i żoną. Skarżący nie posiada żadnego majątku, natomiast w skład majątku osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wchodzi dom (z kredytem hipotecznym) oraz samochód osobowy z 2004 r. Gospodarstwo domowe składające się z 3 osób uzyskuje dochód w łącznej wysokości 7.103 zł, na który składa się wynagrodzenie żony Skarżącego w wysokości 5.500 zł oraz emerytura matki Skarżącego w wysokości 1.603 zł. Zobowiązania i stałe wydatki gospodarstwa domowego obejmują spłatę kredytu hipotecznego w wysokości 720 zł, kredyty gotówkowe łącznie 1.000 zł, energia 450 zł co 2 miesiące, gaz opłata stała 60 zł, TV 140 zł, śmieci 120 zł co kwartał, woda 160 zł co 2 miesiące, polisy 400 zł, telefony 260 zł, gaz 3.800 zł rocznie, drewno 600 zł, lekarstwa 300-400 zł, polisa nieruchomości 380 zł. Z powyższego wynika, że zobowiązanie i stałe wydatki wynoszą średniomiesięcznie ok. 3624-3724 zł (w zależności od kwoty wydatkowanej na lekarstwa). Zauważyć jednocześnie należy, że spłata zobowiązań z tytułu kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych Skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Zadłużenie kredytowe, musiało się przecież wiązać ze wcześniejszą oceną przez bank tzw. zdolności kredytowej wskazującej, czy Skarżący będzie w stanie spłacać kredyt. W analizowanej sprawie gospodarstwo domowe Skarżącego spłaca kredyty w łącznej wysokości 1.720 zł, z czego 720 zł to kredyt hipoteczny, a 1.000 zł to kredyty gotówkowe. O ile spłata kredytu hipotecznego, w ocenie referendarza sądowego, może korzystać z pierwszeństwa z uwagi na konieczność zapewnienia potrzeb mieszkaniowych gospodarstwa domowego, o tyle kredyty gotówkowe zaciągnięte w celach konsumpcyjnych nie powinny korzystać z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Niemniej jednak, nawet biorąc pod uwagę całość zobowiązań i stałych wydatków (łącznie z kosztami wszystkich kredytów), w gospodarstwie domowym Skarżącego, składającego się z trzech osób, pozostaje średniomiesięcznie kwota 3.349- 3.479 zł. W ocenie referendarza sądowego, z powyższej kwoty Skarżący może wygospodarować odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania koszty te wynoszą 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Na marginesie dodać należy, że Skarżący, pomimo pozostawania od 8 kwietnia 2014 r. osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku (co potwierdza zaświadczenie Urzędu Pracy w C. znajdujące się w aktach sprawy) nie podjął żadnego zatrudnienia. Zauważyć wobec tego należy, że obecna koniunktura na rynku pracy i zwiększone zapotrzebowanie na pracowników stanowi o pasywnej postawie Skarżącego w zakresie podjęcia pracy. Jak wskazano w postanowieniu NSA z 28 stycznia 2016 r., I FZ 562/15 "strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy". W ocenie referendarza sądowego, wszystkie powołane wyżej okoliczności świadczą, że sytuacja finansowa Skarżącego nie jest trudna. Skarżący nie należy do osób ubogich, które stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Ponieważ prawo pomocy przysługuje jedynie osobom, dla których wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie, należało odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami