III SA/Wa 1627/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący – D.K.wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. powołując się na takie okoliczności jak: niewielkie zyski z działalności gospodarczej, brak majątku, brak innych źródeł dochodu, rozpad życia małżeńskiego, alimenty na rzecz córki. Przedstawił zeznanie podatkowe, podsumowanie kpir, sentencję wyroku orzekającego separację. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał wypełniony formularz PPF. Wyjaśnił, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej – zawiesił ją z uwagi na zbyt niskie przychody. Do majątku zaliczył samochód oraz oszczędności wynoszące ok. 15.000 zł pochodzące z kredytów. Wśród zobowiązań wymienił alimenty w wysokości 4.000 zł i ratę kredytu w kwocie 704 zł. Skarżący oświadczył, iż mieszka obecnie z żoną, gdyż nie stać go na wynajem mieszkania. Małżonkowie nie prowadzą jednak wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący opłaca niektóre rachunki. Dodatkowo ma zamiar rozliczyć się z żoną z zaległych alimentów w formie przekazania posiadanego samochodu o wartości 20.000 zł. Podkreślił, że aktualnie poszukuje pracy i utrzymuje się ze wspomnianych oszczędności. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe, deklaracje VAT-7, dokumenty obrazujące wydatki, wyciągi bankowe. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Pismem z 10 sierpnia 2017 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie udowodnić ile posiada gotówki. Skarżący wskazał, iż wpłaty gotówki na konto bankowe w ciągu 3 miesięcy, za które były przedstawione wyciągi miały miejsce w celu opłaty przelewami różnych należności. Wyjaśnił, że wcześniej, tj. 3 miesiące przed składaniem pisma z prośbą o przyznanie pomocy, jego oszczędności były wyższe, w momencie składania pisma były na zadeklarowanym poziomie 15 tys. zł, a obecnie są jeszcze niższe, ponieważ cały czas ponosi różne wydatki, a nie ma żadnych dochodów. Oświadczył, że jego oszczędności, czyli środki, którymi w tej chwili realnie dysponuję nie przekraczają obecnie poziomu 10 tys. zł. Nadal pozostaje bez pracy, której poszukuje oraz nadal nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił w odniesieniu do wydatków na rzecz A.F., że są to spłaty rachunków karty kredytowej. Większa kwota 1989 zł to spłata pełnej należności, natomiast mniejsze kwoty (39,80 i 66,77 zł) to spłaty tzw. minimalne, co oznacza, że jest następnie obciążany odsetkami od kredytu. Wydatki za pomocą karty kredytowej dotyczyły takich codziennych rzeczy jak jedzenie, czy paliwo. Skarżący wskazał, iż niedołączony wyciąg z rachunku [...], to rachunek firmowy jego działalności gospodarczej [...]. Od kwietnia rachunek jest nieużywany, ponieważ działalność jest zawieszona. Obroty na tym rachunku były niewielkie i wiązały się z pojedynczymi transakcjami kupna i sprzedaży sprzętu komputerowego. Skarżący wyjaśnił, iż nieścisłości, wskazane przez referendarza sądowego były sformułowane ogólnie, w relacji do dużej kwoty spodziewanej opłaty sądowej. Zaznaczył, iż tymczasem w piśmie z 5 czerwca 2017 było to już sprecyzowane dokładnie, zgodnie z wymogami wniosku o pomoc i zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący stwierdził, iż jego sytuacja nie polepszyła się, a nawet pogorszyła, nadal pozostaje bez pracy, zaś oszczędności się kurczą. Do sprzeciwu załączył wyciągi z konta firmowego za miesiące styczeń-marzec 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 poz. 718 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym można, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznać w sytuacji, kiedy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013r. sygn. akt I FZ 27/13). Zgodnie z powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący - zdaniem Sądu - spełnienia tej przesłanki nie wykazał. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w kwocie 45.768 zł. Ponadto w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1543/17 zainicjowanej przez Skarżącego wysokość wpisu od skargi wynosi 100.000 zł. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające - do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania formularza PPF oraz dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. Sąd zauważa, iż Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych. W szczególności Skarżący nie przedłożył mimo, że był do tego zobowiązany, wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy Skarżący nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego nr [...]. Skarżący uczynił to dopiero składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Ponadto Sąd zauważa, iż Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunku lub rachunków związanych z prowadzeniem karty kredytowej. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika iż Skarżący zasila rachunek nr [...] oznaczony jako [...]Jednocześnie Skarżący wskazuje w sprzeciwie, iż wydatki na rzecz "A.F." są to spłaty rachunków karty kredytowej. Sąd zauważa, iż są to odmienne rachunki bankowe, gdyż rachunek bankowy oznaczony jako "A.F.", posiada nr [...]. Powyższe wskazuje, iż Skarżący posiada co najmniej jeden rachunek związany z prowadzeniem kart kredytowych. Brak wykazania przepływu środków na wskazanym rachunku uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy zdolności finansowych wnioskodawcy. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia wraz z formularzem PPF, a także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie są wyczerpujące, a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Zauważyć należy, iż wnioskodawca podnosi, że źródłem jego utrzymania są – pochodzące z kredytów – oszczędności, których stan określił na kwotę 15.000 zł, (w sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazał, iż środki, którymi w tej chwili realnie dysponuje nie przekraczają obecnie poziomu 10 tys. zł.). Należy zgodzić się z referendarzem sądowym, iż twierdzenie to nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem. W efekcie brak jest dokumentu, z którego wynikałoby, że istotnie oszczędności te kształtują się na zadeklarowanym przezeń poziomie. Zwłaszcza, że lektura wyciągów bankowych prowadzi do wniosku, iż w przeciągu tylko trzech miesięcy przetransferowano z depozytu pieniężnego na rachunek Skarżącego łączną sumę 8.950 zł. W efekcie nie wiadomo jakimi de facto środkami Skarżący dysponuje i czy ze środków tych jest w stanie opłacić wszystkie ciążące nań zobowiązania. Sąd podziela stanowisko, że lista tych zobowiązań nasuwa pewne wątpliwości co do jej kompletności. Skarżący zaliczył bowiem do nich alimenty (4.000 zł) i ratę kredytu (704 zł). Oświadczył również, że "w ramach wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego" opłaca niektóre rachunki (gaz, prąd, czynsz, woda i ścieki, wywóz śmieci, telewizja kablowa, telefony komórkowe). Przykładowo w marcu br. wydatkował na ten cel 3.483,17 zł. Tymczasem analiza wyciągów bankowych wskazuje, iż zobowiązania i stałe wydatki są wyższe, niż to sugeruje Skarżący. Dodatkowo reguluje on bowiem płatności na rzecz A.F. (w okresie marzec-maj 2017 r. odpowiednio 1.989,25 zł, 39,80 zł i 66,77 zł) oraz tytułem karty kredytowej. Należy zwrócić także uwagę, iż jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego o nr [...] za okres 16 marca – 1 kwietnia dokonano wypłat na łączną kwotę 14.339 zł. Ponadto na rachunek ten wpływały środki nie tylko z wpłat gotówkowych ale również od Towarzystw Ubezpieczeń w kwotach 2396 zł, 5000 zł, 1673, 53 zł, 1,220,89 zł. Również lektura wyciągu rachunku bankowego Skarżącego nadesłanego przy sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazuje, iż w lutym 2017 r. na konto Skarżącego wpłynęła kwota ponad 9.000 zł, jednocześnie Skarżący dokonał płatności za fakturę w wysokości ponad 8.000 złotych. Powyższe okoliczności wskazują, iż Skarżący nie utrzymuje się wyłącznie z zaciągniętego kredytu. W ocenie Sądu warto również zwrócić uwagę na złożone przez Skarżącego zeznania podatkowe, z których wynika, iż Skarżący w 2016 r. uzyskał przychód w wysokości 312.414,77 zł przy kosztach uzyskania przychodu 438.714, 89 zł. Natomiast za 2015 r. Skarżący uzyskał przychód w wysokości 1.298.595, 87 zł przy kosztach uzyskania dochodu 1.287236, 78 zł. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez Skarżącego na dużą skalę, z której uzyskiwał znaczne przychody. Powstała strata skutkowała jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Należy zatem wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Brak współpracy strony skarżącej przy ustalaniu jego sytuacji finansowej uniemożliwia w chwili obecnej uznania zasadności złożonego wniosku. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie –powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości przychodów strony skarżącej i kosztów ich uzyskania. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W tym stanie rzeczy Sąd zgodził się ze stanowiskiem referendarza, iż wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania związanego z wykazaniem sytuacji majątkowej, niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Należy zatem wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.