III SA/Wa 1655/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący J. G. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na sytuację finansową. Wskazał, że stan zdrowia (choroba [...]) uniemożliwia mu podjęcie pracy w pełnym wymiarze, a wysokie koszty leczenia, rehabilitacji oraz utrzymania uniemożliwiają opłacenie wpisu. Uzyskiwane dochody są na tyle niskie, że pokrywają jedynie bieżące wydatki. Skarżący podniósł, że poniósł opłaty w innych sprawach. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem. Skarżący nie posiada nieruchomości, zaś do żony należy dom o powierzchni 230 m² oraz samochód osobowy marki [...] (rok prod. 2008). Skarżący i jego żona utrzymują się z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 3.200 zł. Do wydatków zaliczył opłaty za energię elektryczną – 488,15 zł, [...] – 513,07 zł, spłatę kredytu 1.668,76 zł oraz koszty utrzymania 1.000 zł. Skarżący przedstawił dokumentację medyczną, umowę kredytu, przelewy z rachunku, listę płac, zeznanie podatkowe, informację PIT-11. Postanowieniem z 25 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżący podniósł, że w swoim wniosku wykazał majątek i trudną sytuację finansową, która pogarsza się z dnia na dzień, a ryzyko "popadnięcia w sytuację materialnie niebezpieczną jest bardzo duże". Podkreślił, że nie przedstawił w całości żądanej dokumentacji, gdyż nie miał możliwości jej skompletowania. Zdaniem Skarżącego, jeśli referendarz sądowy nie mógł dokonać istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń powinien był ponownie wezwać Skarżącego do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe, o czym stanowi art. 255 P.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 sierpnia 2013 r. (II FZ 628/13) konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy strony z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego strony. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie strony pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dlań rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżący został wezwany do przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby jego sytuację materialną. Z obowiązku tego nie wywiązał się w pełni. Nie przesłał bowiem zeznania podatkowego żony, ani wyciągów z konta bankowego (za takowe niewątpliwie nie można uznać potwierdzeń przelewów przedłożonych na okoliczność udokumentowania części wydatków). Nie ujawnił i nie udokumentował wszystkich kosztów miesięcznego utrzymania (nie podał chociażby kosztów eksploatacji samochodu osobowego; kosztów rehabilitacji, o których wiadomo, iż są wysokie oraz wydatków za gaz, które – jak należy wnioskować z akt spraw III SA/Wa 1421/11, III SA/Wa 1780 i 1807 /12 – ponosi). W ten sposób Skarżący uniemożliwił Sądowi poznanie jego pełnej sytuacji majątkowej. Jej ustalenie jest o tyle istotne, że – jak wynika z nadesłanego materiału - zadeklarowane i udokumentowane wydatki przewyższają uzyskiwany dochód, zaś Skarżący nie wykazuje innych – poza wynagrodzeniem za pracę - źródeł ich finansowania. Dochód ten wynosi 2.362,76 zł (dane na podstawie listy płac). Tymczasem z przedstawionych potwierdzeń przelewów wynika, że w lipcu br. sama tylko rata kredytu i opłata za usługi medyczne pochłonęła 2.181,77 zł. Do tego doliczyć jeszcze trzeba opłaty za energię elektryczną (w maju br. opłata ta wyniosła 262,78 zł, zaś w lipcu br. 488,15 zł), czy wywóz nieczystości (w maju br. opłata ta wyniosła 308,88 zł). Dodatkowo Skarżący zadeklarował "koszty utrzymania" na poziomie 1.000 zł. Z powyższego wynika zatem, że Skarżący wydatkuje więcej niż uzyskuje. Tej różnicy w ogóle nie próbował wyjaśnić. Skoro więc Skarżący nie przedstawił żądanych informacji, musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami wynikającymi ze swojej bierności. W tego typu sytuacjach Sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Nieporozumieniem jednocześnie jest zarzut jakoby Skarżący powinien zostać ponownie wezwany do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji. Po pierwsze wezwanie takie skierowano do niego w dniu 8 lipca 2013 r. Jakkolwiek w piśmie z 19 lipca 2013 r. (stanowiącym odpowiedź na to wezwanie) Skarżący powołał się na trudności związane ze skompletowaniem dokumentacji, to jednak nie wniósł o przedłużenie wyznaczonego mu terminu, ani też nie zobowiązał się do jej przesłania w terminie późniejszym. Po drugie w sprzeciwie Skarżący ograniczył się jedynie do polemiki ze stanowiskiem referendarza sądowego. W dalszym zaś ciągu nie przedłożył brakujących oświadczeń i dokumentów. Po trzecie Skarżący miał świadomość ciążącego na nim obowiązku współpracy z Sądem, gdyż niniejsze postępowanie nie jest pierwszym jakie zainicjował i nie jest pierwszym, w którym uchylił się od wykonania wezwania do udzielenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym i dochodach. Bierna postawa Skarżącego nie spotkała się wówczas z aprobatą, czemu dano wyraz choćby w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 grudnia 2012 r., II FZ 945/12; 30 listopada 2012 r., I FZ 480/12. Ubocznie jedynie Sąd zauważa, iż wątpliwości pojawiają się także w kwestii stanu majątkowego. Oświadczenie Skarżącego o braku majątku pozostaje bowiem w sprzeczności z faktem posługiwania się przezeń (jako adresami zamieszkania) adresem w D. (zob. umowa kredytu hipotecznego) oraz w W. (zob. formularz PPF). Trudno przyjąć, że adresami tymi posługuje się nie mając doń żadnych tytułów prawnych – choćby wynikających z najmu czy użyczenia. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał – jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (w tym wpisu od skargi w kwocie 2.662 zł), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tej sytuacji postanowiono jak w sentencji.