III SA/Wa 1739/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: – odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. W piśmie z dnia 15 września 2008 r. J. Z. (dalej "skarżący" lub "strona") złożył oświadczenie zgodnie, z którym skarżący nie ma środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby skargę kasacyjną, ma kłopoty ze zdobyciem pieniędzy na zakup biletu miesięcznego, zalega z opłatami za telefon, nie dysponuje środkami na uiszczenie grzywny skarbowej oraz grzywny orzeczonej z tytułu jazdy środkami komunikacji miejskiej bez biletu, stan jego zdrowia systematycznie pogarsza się, skarżący nie ma pieniędzy na wykonanie badań lekarskich i zakup leków, pomaga mu żona i znajomi. Podsumowując stwierdził, że brak pieniędzy uniemożliwia realizację prawa przypisanego przepisem art. 45 pkt 1 Konstytucji. Do pisma skarżący załączył umowę o wyłączenie wspólności majątkowej podpisaną w dniu [...] lutego 2008 r. Pismo zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, dlatego skarżącego wezwano do jego złożenia w prawidłowej formie. W dniu 20 października 2008 r. skarżący uzupełnił wniosek o urzędowy formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu zawarł zarzuty przeciwko zaskarżonej decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m. kw., nie wykazał innych składników majątkowych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Z oświadczenia wynika także, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje z niej dochodów, jego żona otrzymuje emeryturę, ale skarżący nie posiada informacji o wysokości otrzymywanego świadczenia oraz majątku żony. Nie posiada również informacji o majątku i dochodach studiującego syna. Małżonkowie zawarli małżeńską umowę majątkową i nie posiadają wspólnego majątku. Skarżący dodał, że prowadzone od wielu lat spory z organami państwa i bankiem doprowadziły do ruiny majątkowej, utraty zdrowia i konfliktu rodzinnego. Żona opłaca wszelkie jego świadczenia, pozwala zajmować mieszkanie, ale wymówiła skarżącemu posiłki. Ponieważ skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy w 2007 roku, referendarz sądowy pismem z 22 października 2008 r. wezwał go do wyjaśnienia, czy sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego zmieniły się od czasy rozpoznawania przez Sąd poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący został zobowiązany do udokumentowania ewentualnych zmian. Odpowiadając na wezwanie skarżący stwierdził, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległy zmianie, a wręcz pogorszyły się. Oświadczył również, że nie jest właścicielem mieszkania lokatorskiego w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...].". Należy ono na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia własności na rzecz członka spółdzielni – do jego żony, która od ponad dziesięciu lat opłaca wszystkie świadczenia. Dodał, że stan jego zdrowia pogorszył się na skutek nie podejmowania leczenia i braku pieniędzy. Przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie sądowe w powodu korzystania z komunikacji miejskiej bez biletu. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przypomnieć należy, że niniejsze postępowanie jest kolejnym wszczętym przez skarżącego postępowaniem w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych. Poprzednie postępowanie zakończyło się prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08 oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2008 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Ponieważ w aktualnym formularzu PPF skarżący przedstawił informacje i złożył oświadczenia tożsame z przedstawionymi w poprzednim wniosku, referendarz sądowy wezwał skarżącego do wyjaśnienia różnicy pomiędzy aktualną i poprzednią sytuacją majątkową i rodzinną oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających ewentualną zmianę sytuacji. Odpowiadając na wezwanie skarżący stwierdził, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległy zmianie, a wręcz pogorszyły się. Oświadczył również, że właścicielem mieszkania lokatorskiego w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]." jest jego żona. Dodał, że stan zdrowia pogorszył się na skutek nie podejmowania leczenia i braku pieniędzy. Przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie sądowe w powodu korzystania z komunikacji miejskiej bez biletu. W ocenie referendarza sądowego, skarżący ponownie nie dopełnił w sposób należyty, ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie złożył oświadczenia dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, ale nie przedstawił nowych okoliczności, bowiem już w poprzednim postępowaniu skarżący informował Sąd o złym stanie zdrowia, sprawie sądowej w związku z korzystaniem z komunikacji miejskiej bez biletu. Obecnie wyjaśnił, że mieszkanie nie jest jego własnością, ale dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powołana okoliczność nie ma znaczenia, bowiem mieszkanie jest składnikiem majątku, który zaspokaja potrzeby lokalowe rodziny, a w takiej sytuacji trudno uznać aby stanowiło źródło uzyskiwania dochodów. Oceniając wniosek, pod kątem przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zasadne jest powołanie rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z 15 maja 2008 r. Zauważyć bowiem należy, że skarżący we wniosku powołał okoliczności, które były już przedmiotem oceny Sądu w poprzednim postępowaniu. Treść wniosku wskazuje, że skarżący albo nie zapoznał się z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego albo nie rozważył dostatecznie jego uzasadnienia i w niniejszym postępowaniu, poczynił takie same błędy, jak w poprzednim postępowaniu w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponownie stwierdził, że nie zna dochodów uzyskiwanych przez żonę i syna, ponieważ nie chcą oni przekazywać takich danych. Przedstawiając we wniosku sytuację rodzinną wskazał, że rodzina dystansuje się od niego. Przedstawił wprawdzie małżeńską umowę majątkową, ale podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 i 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinnego i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 k.r.o.). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać). W postanowieniu z 15 maja 2008 r. NSA uznał też za prawidłowe twierdzenie WSA w Warszawie, że rozważając możliwość udzielenia prawa pomocy, należy mieć na względzie fakt, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i udokumentowania sytuacji majątkowej swojej i rodziny uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pomimo wyjaśnień skarżącego zawartych w zażaleniu, dotyczących udostępniania przez żonę środków żywnościowych na śniadania i kolacje, a także posiadania zgromadzonych zapasów środków czystości oraz pomocy znajomych, nadal pozostaje niewyjaśniona kwestia zaspokajania przez skarżącego podstawowych potrzeb egzystencjalnych. NSA stwierdził, że pomoc znajomych należy ocenić jako mającą charakter doraźny, nie stanowiący stałego źródła utrzymania i uznał, że twierdzenia skarżącego są nieprawdopodobne, ponieważ powołując się na złą sytuację majątkową nie korzysta jednocześnie z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Zwrócił też uwagę na regulację zawartą w art. 614 § 3 k.r.o., w myśl której jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy oraz art. 130 k.r.o., według którego obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Reasumując, skarżący ponownie uchylił się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, utrudnił dokonanie jej analizy i uniemożliwił tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.