III SA/Wa 1739/07

P O S T A N O W I E N I E Dnia 23 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W piśmie z dnia 15 września 2008 r. J. Z. (dalej "skarżący" lub "strona") złożył oświadczenie zgodnie, z którym skarżący nie ma środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby skargę kasacyjną, ma kłopoty ze zdobyciem pieniędzy na zakup biletu miesięcznego, zalega z opłatami za telefon, nie dysponuje środkami na uiszczenie grzywny skarbowej oraz grzywny orzeczonej z tytułu jazdy środkami komunikacji miejskiej bez biletu, stan jego zdrowia systematycznie pogarsza się, skarżący nie ma pieniędzy na wykonanie badań lekarskich i zakup leków, pomaga mu żona i znajomi. Podsumowując stwierdził, że brak pieniędzy uniemożliwia realizację prawa przypisanego przepisem art. 45 pkt 1 Konstytucji. Do pisma skarżący załączył umowę o wyłączenie wspólności majątkowej podpisaną w dniu [...] lutego 2008 r. Pismo zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, dlatego skarżącego wezwano do jego złożenia w prawidłowej formie. W dniu 20 października 2008 r. skarżący uzupełnił wniosek o urzędowy formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu zawarł zarzuty przeciwko zaskarżonej decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, posiada mieszkanie o powierzchni 51 m. kw., nie wykazał innych składników majątkowych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Z oświadczenia wynika także, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje z niej dochodów, jego żona otrzymuje emeryturę, ale skarżący nie posiada informacji o wysokości otrzymywanego świadczenia oraz majątku żony. Nie posiada również informacji o majątku i dochodach studiującego syna. Małżonkowie zawarli małżeńską umowę majątkową i nie posiadają wspólnego majątku. Skarżący dodał, że prowadzone od wielu lat spory z organami państwa i bankiem doprowadziły do ruiny majątkowej, utraty zdrowia i konfliktu rodzinnego. Żona opłaca wszelkie jego świadczenia, pozwala zajmować mieszkanie, ale wymówiła skarżącemu posiłki. Ponieważ skarżący wnosił uprzednio o przyznanie prawa pomocy w 2007 roku, pismem z 22 października 2008 r. wezwano Skarżącego do wyjaśnienia, czy jego sytuacja majątkowa i rodzinna zmieniły się od czasu rozpoznawania przez Sąd poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący został zobowiązany do udokumentowania ewentualnych zmian. Odpowiadając na wezwanie skarżący stwierdził, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległy zmianie, a wręcz pogorszyły się. Oświadczył również, że nie jest właścicielem mieszkania lokatorskiego w Spółdzielni Mieszkaniowej "J.". Należy ono na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia własności na rzecz członka spółdzielni – do jego żony, która od ponad dziesięciu lat opłaca wszystkie świadczenia. Dodał, że stan jego zdrowia pogorszył się na skutek nie podejmowania leczenia i braku pieniędzy. Przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie sądowe w powodu korzystania z komunikacji miejskiej bez biletu. Mając tak przedstawiony stan faktyczny Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1739/07 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, iż w jego ocenie Sąd odmawia mu przyznania prawa pomocy bowiem chce uniknąć rozpatrywania merytorycznego wniesionej skargi. Odnośnie przedstawienia stanu majątkowego wyjaśnił, że informował już uprzednio Sąd, że nie może go udokumentować, bowiem zależy to od jego rodziny, a nie od niego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako "P.p.s.a."), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Jednocześnie podkreślić należy, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia Skarżącego nie dają dostatecznych podstaw do zwolnienia z kosztów sądowych. Przypomnieć należy, że niniejsze postępowanie jest kolejnym wszczętym przez skarżącego postępowaniem w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych. Poprzednie postępowanie zakończyło się prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08 oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2008 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Ponieważ w aktualnym formularzu PPF skarżący przedstawił informacje i złożył oświadczenia tożsame z przedstawionymi w poprzednim wniosku, referendarz sądowy wezwał skarżącego do wyjaśnienia różnicy pomiędzy aktualną i poprzednią sytuacją majątkową i rodzinną oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających ewentualną zmianę sytuacji. Odpowiadając na wezwanie skarżący stwierdził, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległy zmianie, a wręcz pogorszyły się. Oświadczył również, że właścicielem mieszkania lokatorskiego w Spółdzielni Mieszkaniowej "J." jest jego żona. Dodał, że stan zdrowia pogorszył się na skutek nie podejmowania leczenia i braku pieniędzy. Przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie sądowe w powodu korzystania z komunikacji miejskiej bez biletu. Podkreślić należy, że Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, iż zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymania koniecznym dla niego i rodziny. Zatem skarżący ponownie nie dopełnił w sposób należyty, ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie złożył oświadczenia dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, ale nie przedstawił nowych okoliczności, bowiem już w poprzednim postępowaniu skarżący informował Sąd o złym stanie zdrowia, sprawie sądowej w związku z korzystaniem z komunikacji miejskiej bez biletu. Obecnie wyjaśnił, że mieszkanie nie jest jego własnością, ale dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powołana okoliczność nie ma znaczenia, bowiem mieszkanie jest składnikiem majątku, który zaspokaja potrzeby lokalowe rodziny, a w takiej sytuacji trudno uznać aby stanowiło źródło uzyskiwania dochodów. Oceniając wniosek, pod kątem przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zasadne jest powołanie rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z 15 maja 2008 r. Zauważyć bowiem należy, że skarżący we wniosku powołał okoliczności, które były już przedmiotem oceny Sądu w poprzednim postępowaniu. Treść wniosku wskazuje, że skarżący albo nie zapoznał się z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego albo nie rozważył dostatecznie jego uzasadnienia i w niniejszym postępowaniu, poczynił takie same błędy, jak w poprzednim postępowaniu w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponownie stwierdził, że nie zna dochodów uzyskiwanych przez żonę i syna, ponieważ nie chcą oni przekazywać takich danych. Przedstawiając we wniosku sytuację rodzinną wskazał, że rodzina dystansuje się od niego. Przedstawił wprawdzie małżeńską umowę majątkową, ale podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 i 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinnego i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 k.r.o.). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać). W postanowieniu z 15 maja 2008 r. NSA uznał też za prawidłowe twierdzenie WSA w Warszawie, że rozważając możliwość udzielenia prawa pomocy, należy mieć na względzie fakt, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i udokumentowania sytuacji majątkowej swojej i rodziny uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pomimo wyjaśnień skarżącego zawartych w zażaleniu, dotyczących udostępniania przez żonę środków żywnościowych na śniadania i kolacje, a także posiadania zgromadzonych zapasów środków czystości oraz pomocy znajomych, nadal pozostaje niewyjaśniona kwestia zaspokajania przez skarżącego podstawowych potrzeb egzystencjalnych. NSA stwierdził, że pomoc znajomych należy ocenić jako mającą charakter doraźny, nie stanowiący stałego źródła utrzymania i uznał, że twierdzenia skarżącego są nieprawdopodobne, ponieważ powołując się na złą sytuację majątkową nie korzysta jednocześnie z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Zwrócił też uwagę na regulację zawartą w art. 614 § 3 k.r.o., w myśl której jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy oraz art. 130 k.r.o., według którego obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze całokształt przedstawionych wyżej rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 254 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.