III SA/Wa 175/09

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległej kwoty niewykorzystanych środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł (dwieście złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. 1. W skardze Skarżący H. T. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego, wskazując, że jest obecnie bez jakichkolwiek środków do życia. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący przesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w uzasadnieniu którego zasugerował, że proponuje na swojego pełnomocnika z urzędu radcę prawnego E. D., a to z uwagi na wcześniejszą z nią współpracę z której był zadowolony. We wspólnym gospodarstwie domowym Skarżący pozostaje wraz z żoną, której dochód wynosi 1.200 zł miesięcznie. Do posiadanego majątku zaliczył nieruchomość rolną ([...] ha i [...] ha) oraz budynek gospodarczy. Skarżący dołączył zeznanie podatkowe za 2007 r., decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dokumenty potwierdzające wydatki (faktury za energię elektryczną, telefon, gaz, dowód opłacenia składki za I kwartał 2009 r., potwierdzenie wpłaty abonamentu), wyciągi z rachunku bankowego, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 4. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). 5. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 6. Skarżący wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. 7. Z nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżący nie osiąga w chwili obecnej dochodu. Z dniem 30 stycznia 2008 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Pozostaje na utrzymaniu żony, która uzyskuje dochód w wysokości 1.200 zł. Do stałych wydatków Skarżący zaliczył opłaty za energię (236,33 zł), gaz (89,05 zł), abonament TV (70 zł), telefon (145,58 zł), składki na ubezpieczenie (191 zł), co daje łączną kwotę ok. 731 zł (bez wydatków na zakup żywności). W świetle tych danych referendarz sądowy doszedł do przekonania, że zasadne jest zwolnienie Skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Każdy dodatkowy wydatek na inny - od wskazanych wyżej – cel mógłby bowiem doprowadzić do zachwiania podstaw egzystencji jego i jego żony. Zwolnienie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Żadne ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać Skarżącemu dostępu do sądu. Rozstrzygając o przyznaniu prawa pomocy oraz o jego zakresie referendarz sądowy uwzględnił także stosunkowo krótki termin (7 dni) na uiszczenie wpisu sądowego. 8. Jednocześnie referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 – dostępne na stronie internetowej NSA). Sąd ten wyraził mianowicie pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08 - dostępne na stronie internetowej NSA) wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.