III SA/Wa 1795/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra Błaszczykowska, po rozpoznaniu w dniu 2 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne okresy 2010 r., 2011., 2012 r., 2013 r. i 2014 r. postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy - Skarżący – S.K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, iż wraz z żoną utrzymuje się z emerytury wynoszącej łącznie 3.000 zł. Skarżący zaznaczył, iż kwota ta - z uwagi na wysokie koszty leków i spłatę kredytów - z trudem wystarcza na utrzymanie. Do majątku Skarżący zaliczył udziały w spółkach. Dodał, iż żona jest właścicielką domu. Wśród wydatków wymienił kredyt (1.100 zł), koszty stałe (użytkowanie wieczyste, media - około 500 zł poza sezonem grzewczym i około 1.000 zł w sezonie grzewczym), leki (300-500 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że wynagrodzenie pełnomocnika opłacił syn. Oświadczył, iż z racji pełnienia funkcji członka zarządu spółek kapitałowych nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. Ponadto przedstawił zawiadomienie o zajęciu, harmonogram spłaty kredytu, wyciągi bankowe, dokumenty obrazujące wydatki, decyzje o waloryzacji świadczeń, zeznania podatkowe. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, i ustanowienia radcy prawnego. Referendarz sądowy uznał, iż przedstawione przez Skarżącego okoliczności są częściowo niewiarygodne, co w konsekwencji skutkowało odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 16 sierpnia 2016 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego wskazując, iż jego dochody oraz okoliczność niepobierania żadnego wynagrodzenia ze spółek kapitałowych z tytułu pełnienia w nich funkcji członka zarządu zostały udokumentowane w przedłożonych deklaracjach PIT. Argumentował, iż przedstawił swoją sytuację zgodnie ze stanem faktycznym. Wyjaśnił, iż wpłaty na konto bankowe, które wzbudziły zainteresowanie i wątpliwości referendarza sądowego, to w zdecydowanej większości wpłaty od jego syna (6850 zł od kwietnia do czerwca br.). Natomiast przelewy dokonywane na konto córki – D.K., to zwrot rat kredytu, jaki córka zaciągnęła dla Skarżącego (obecnie syn pomaga spłacić kredyt). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." (w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Oznacza to, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od wyrażonej art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie; powoduje przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może zatem być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. To na wnioskodawcy zatem ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym: zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia wskazanego radcy prawnego. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się jedynie z emerytury, która po zsumowaniu z rentą żony wynosi nieco ponad 2.881 zł. Spłaca ponadto raty dwóch kredytów wynoszące w sumie ok. 1.242 zł. Do tego Skarżący spłaca na rzecz D.K. bliżej nieokreślone raty, których miesięczna wysokość kształtuje się na poziomie 1.037,27 zł. Na stałe obciążenia finansowe składają się ponadto opłaty za: wodę i ścieki (za okres sierpień 2015 r.-luty 2016 r. 1.346,82 zł), energię elektryczną (210,75 zł/2 m-ce), gaz (za okres od czerwca 2015 r. do maja 2016 r. łącznie 3.533,27 zł), monitoring (76,97 zł miesięcznie), użytkowanie wieczyste (za 2015 r. 1.886,37 zł), telefon (89,14 zł miesięcznie), zakup leków (300-500 zł miesięcznie) plus nieokreślone przez stronę koszty wyżywienia. Jak słusznie uznał referendarz sądowy, rozpoznający wniosek o prawo pomocy w I instancji, z analizy tych wydatków wynika, że Skarżący wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje. Tym samym oświadczenie Skarżącego, iż nie posiada żadnych oszczędności lub dodatkowych źródeł dochodu musi budzić wątpliwości. Skarżący jest wciąż czynny zawodowo, mimo emerytury pełnieni funkcje w zarządach spółek kapitałowych; okoliczność, że zgodził się wykonywać je nieodpłatnie jest już kwestią jego wyboru; żona Strony jest właścicielką nieruchomości (budynku). Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Nawet jeżeli strona korzysta z majątku nieruchomego żony w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia to faktu, że może on być wykorzystany jako źródło finansowania kosztów postępowania. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11 W ocenie Sądu, Skarżącego nie można zaliczyć do osób żyjących w ubóstwie. Mimo bowiem, że Skarżący wskazuje, że wydatki rodziny, przewyższają uzyskiwane dochody to, nie należy on do grona osób najuboższych, nieposiadających żadnego stałego dochodu ani majątku. Skarżący nie należy również do osób, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie osiągnąć żadnego dochodu. Z nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżący wraz małżonką uzyskuje stałe, miesięczne dochody na poziomie ok. 3000 zł, korzysta również, na co wskazał w sprzeciwie, z pomocy rodziny oraz posiada udziały w A. sp. z o. oraz E. sp. z o.o. Pomoc dzieci ogranicza się do spłaty zobowiązań kredytowych, które jednak nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru). Zobowiązania prywatno - prawne nie mogą korzystać z takich preferencji, a w konsekwencji uzasadniać przyznania prawa pomocy. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa Ponadto decydując się na wszczęcie postępowania sądowego Skarżący powinien przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku poczynienia oszczędności oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04). W konsekwencji nie spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.