III SA/Wa 1804/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca V. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż ponosi stratę z działalności. Podkreśliła, że jej konto bankowe zostało zajęte, a bank po przelaniu wszystkich środków wypowiedział umowę. Aktualnie nie posiada rachunku. Brak jest także środków pieniężnych w kasie. Skarżąca przedstawiła stan swoich zobowiązań. Podała, że łączna wartość środków trwałych wynosi [...] zł. Dodała, iż nie osiąga dochodów, a strata za 2016 r. wyniosła 440.199,99 zł. Do wniosku załączono bilans, rachunek zysków i strat. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego, gdyż bank go zlikwidował. Nie posiada również udziałów w innych podmiotach. Wskazała, iż wynagrodzenie pełnomocnika wypłacono ratami w latach 2013-2016 z bieżących wpływów. Dodała, iż wspólnik nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Skarżąca przedłożyła m. in. zeznania podatkowe, informację o zamknięciu rachunków bankowych, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7, sprawozdania finansowe, zestawienie środków trwałych, zawiadomienie o zajęciu, zestawienie obrotów i sald. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego przesłanki tej Skarżąca nie spełnia. Jedynym wymaganym na tym etapie kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 6.205 zł. Porównanie tej wielkości choćby z wysokością przychodu uzyskanego przez Skarżącą w 2017 r. ze sprzedaży (ponad 155.446 zł – dane na podstawie rachunku zysków i strat) pozwala na wniosek, że jest ona w stanie z bieżących wpływów ponieść koszt wspomnianego wpisu. Znajduje to zresztą odzwierciedlenie w deklaracjach VAT-7, gdzie przykładowo w czerwcu 2017 r. obrót kształtował się na poziomie 102.739 zł. W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak ponoszenie straty z działalności, czy brak środków pieniężnych w kasie. Istotne jest bowiem to, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki środki te wykorzystała (wyłącznie jej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczyła), niemniej nie może ona obecnie skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy mogła przygotować się na ich poniesienie. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Zwłaszcza, że w niniejszej sprawie do wszczęcia postępowania sądowego doszło jeszcze w 2014 r., zaś Skarżąca uzyskała już pomoc od państwa w postaci zwolnienia od części wpisu od skargi. W orzecznictwie podkreśla się także, że to kategoria przychodu, a nie dochodu (rozumianego jako nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania), jest miarodajna dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak aby w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą chociażby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, czy – jak w przypadku Skarżącej - amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z: 26 lutego 2016 r., I FZ 443/15; 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10). Jak bowiem wynika z przedłożonego rachunku zysków i strat koszty działalności operacyjnej w okresie od stycznia do grudnia 2017 r. wyniosły łącznie 262.686,13 zł i złożyły się na nie m. in. amortyzacja 192.915,62 zł, usługi obce 27.499,03 zł, wynagrodzenia 16.334,35 zł. Powyższe dane dyskwalifikują Skarżącą jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Przeczą one bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Tym bardziej, że w sprawozdaniu finansowym za 2016 r. czytamy, iż "sytuacja finansowa spółki jest zadawalająca. Spółka zachowuje płynność finansową, nie posiada przeterminowanych należności a zobowiązania są regulowane na bieżąco". W sprawozdaniu tym znalazła się również wzmianka o tym, iż w latach następnych Skarżąca "będzie kontynuowała swoją dotychczasową działalność". W tej sytuacji nie ma – zdaniem referendarza sądowego - podstaw do traktowania Skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym nie ma powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 6.205 zł. W efekcie uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.