III SA/Wa 1839/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn postanawia: - odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 2 października 2008 r. S. N. (dalej "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał bardzo zły stan zdrowia, niewspółmierne do otrzymywanej emerytury wysokie koszty leczenia (skarżący wydaje miesięcznie około 1000 – 1500 złotych na badania lekarskie), zadłużenie w wysokości około [...] złotych, brak możliwości zaciągania kolejnych kredytów. Stwierdził: "z powodu zagrożeń środowiskowych musiałem się wyprowadzić z domu w bezpieczne miejsce". Oświadczył też, że jest zmuszony prowadzić z żoną oddzielne gospodarstwo domowe - rozdzielność majątkową ustanowiono w 1990 roku. Małżonków nie stać na urlop wypoczynkowy. Skarżący wyjaśnił, że trudności finansowe mają swoje źródło w długotrwałym procesie sądowym o zwrot wyłudzonej pożyczki. Opisując posiadany majątek wskazał segment o powierzchni [...] m. kw. remontowany od 15 lat i odziedziczone mieszkanie o powierzchni [...] m. kw. Mieszkanie nie może zostać wynajęte, ponieważ wymaga generalnego remontu, a skarżący nie posiada środków na jego przeprowadzenie. Strona uzyskuje emeryturę w kwocie netto 2500 złotych, a jego żona w kwocie 1175 złotych. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 3675 złotych. Pismem z dnia 3 października 2008 roku referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Do 13 listopada 2008 r. skarżący nie odpowiedział na wezwanie doręczone w dniu 22 października. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a, Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Obecnie jedynym kosztem sądowym w sprawie jest wpis od skargi w wysokości 500 złotych. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał on, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Zaznaczyć należy, że skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że powołany przepis jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Co więcej informacje przedstawione w formularzu PPF nie wskazują, że uiszczenie wpisu w wysokości 500 złotych może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie netto 2500 złotych i posiada znaczny majątek nieruchomy – segment oraz mieszkanie. Oświadczył, że majątek nieruchomy nie przynosi dochodu, ponieważ zarówno mieszkanie jak i segment wymagają remontu, a skarżący nie dysponuje środkami na jego przeprowadzenie. Zauważyć jednak należy, że skarżący mógł podjąć próbę wynajęcia nieruchomości rezygnując z otrzymania czynszu przez określony czas, ale w zamian za przeprowadzenie remontu, co umożliwiłoby dalsze wynajmowanie nieruchomości. Skarżący wskazał, że ponosi wysokie koszty leczenia (1000-1500 złotych miesięcznie), ale nie odpowiedział na wezwanie i nie udokumentował ponoszonych w związku z leczeniem wydatków. Nie udokumentował również wysokości zadłużenia oraz sposobu jego spłaty, a więc nie można stwierdzić, jakie jest miesięczne obciążenie skarżącego z tego tytułu. Podobne skutki powoduje nie przedstawienie przez skarżącego innych dokumentów, o które został wezwany: odpisów zeznań podatkowych i deklaracji podatkowych, zaświadczenia o aktualnych dochodach, opinii ośrodka pomocy społecznej, wyciągów z rachunków bankowych. Podkreślić należy, że nawet jeśli skarżący uważa, że prawo pomocy mu przysługuje, powinien podjąć starania zmierzające do wykazania zasadności swoich żądań, bowiem jego subiektywne przekonanie, co do spełnienia przesłanki do zwolnienia od kosztów postępowania nie jest wystarczające. Zauważyć należy, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, stwierdzających jego sytuację finansową. Oceniając zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, nie można pominąć faktu, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i mieszka z żoną. Oświadczył on, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa od 1990 roku, ale wobec podnoszonej okoliczności, że małżonkowie mieszkają razem, skarżący zna sytuację finansową i zdrowotną swojej żony nie sposób uznać, że prowadzą dwa rozdzielne gospodarstwa domowe. Wielce prawdopodobne jest, że koszty bieżącego utrzymania są ponoszone przez obojga małżonków, chociaż i w tym zakresie skarżący nie udzielił szczegółowych wyjaśnień pomimo skierowanego do niego wezwania. Podkreślić należy, że żona skarżącego uzyskuje emeryturę w wysokości 1175 złotych, a łączny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 3675 złotych. Zwrócić uwagę należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Koszty takie należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić należy, że powyższe obowiązki spoczywają na małżonkach niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego". Reasumując, oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, nie można pominąć faktu, że skarżący mieszka z żoną, i małżonkowie uzyskują stałe dochody. Niezależnie od powyższego, powtórzyć należy, że skarżący uniemożliwił pełną ocenę sytuacji majątkowej w kontekście przesłanki wskazanej w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ nie przedstawił informacji i dokumentów, o które był wzywany (dotyczących zarówno skarżącego jak i jego żony), a informacje przedstawione w formularzu PPF nie okazały się wystarczające do przyznania prawa pomocy. Zauważyć również należy, że zapłata wpisu umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie skargi spowoduje orzeczenie na rzecz skarżącego zwrotu poniesionego kosztu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.