III SA/Wa 1867/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 19 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 25 września 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe od maja 2012 r. do września 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie J.P. (dalej "Skarżąca") – pismem z 25 czerwca 2018 r. - złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe od maja 2012 r. do września 2014 r. W skardze, a następnie na urzędowym formularzu PPF, zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, wskazując na brak środków finansowych. Skarżąca oświadczyła, że jej wynagrodzenie w całości przeznaczane jest na spłatę kredytu oraz zobowiązania wobec urzędu skarbowego. Mąż Skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, a uzyskiwane środki finansowe nie zaspokajają wszystkich potrzeb rodziny. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem (ur. w 1999 r.). Posiada wraz z mężem (współwłasność) samochody: [...] z 2007 r. i [...] z 2004 r. Z tytułu zatrudnienia Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1518 zł, mąż Skarżącej z racji prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w kwocie 2500 zł (przychód niespełna 252 tys. zł), syn – 894,05 zł (praca sezonowa). Do miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczyła spłatę kredytu hipotecznego (117000 CHF). Zadeklarowała posiadanie (na rachunku bankowym) oszczędności w kwocie 1000 zł (rubryka 7.2.1. formularza z 17/09/2018 r). W wykonaniu wezwania urzędnika sądowego Skarżąca nadesłała, m.in., wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje podatkowe, zaświadczenia o wynagrodzeniu, rozliczenie przychodów i rozchodów (męża) i in. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z 25 września 2018 r., odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że zarówno Skarżąca jak i jej mąż uzyskują stałe miesięczne dochody. Ponadto starszy referendarz sądowy wskazał, że z deklaracji, które przedstawiła Skarżąca wynika, że osiągany dochód miesięczny w gospodarstwie domowym wynosi ok. 4 tys. zł, w związku z czym przekracza wysokość minimum socjalnego. Skarżąca, pismem z dnia 5 października 2018 r., wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego, w którym podniosła, iż nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca dodała, że ponosi bardzo wysokie koszty utrzymania rodziny, a sama uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1518 zł. W ocenie Skarżącej istotne jest również to, że pomimo okoliczności uzyskiwania dochodów z działalności męża, należy uwzględnić, iż ponosi on też bardzo wysokie koszty prowadzenia działalności. W konsekwencji na utrzymanie rodziny pozostają znacznie mniejsze kwoty, niż te które zostały ustalone przez starszego referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm.). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub w zakresie ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może nastąpić gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejsze sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł. Z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Skarżąca z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1518 zł netto (przychód ok. 33 tys. zł). Natomiast mąż Skarżącej z racji prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w kwocie 2500 zł netto (przychód niespełna 252 tys. zł), a syn uzyskał 894,05 netto z pracy sezonowej. Ponadto, na co również zwracał uwagę starszy referendarz sądowy a do czego nie odniosła się Skarżąca w sprzeciwie od postanowienia z dnia 25 września 2018 r., Skarżąca zadeklarowała posiadanie na rachunku bankowym oszczędności w kwocie dwukrotnie przekraczającej wysokość wymagalnych kosztów sądowych (1000 zł). Ponadto osiągany w gospodarstwie domowym miesięczny dochód wynosi około 4 000 zł, a zatem przekracza wysokość minimum socjalnego. Dane te dyskwalifikują Skarżącą jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy, zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania jedynym wymaganym kosztem sądowym jest wpis w wysokości 500 zł. Jak wskazano wyżej opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru wydatków na współobywateli. Odnosząc się zaś do argumentacji Skarżącej dotyczącej ponoszenia wysokich kosztów prowadzenia działalności, wyjaśnić należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochód (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.