III SA/Wa 1874/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r. w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r. postanawia: zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego utrzymać w mocy K. D. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżąca wskazała, że w toku prowadzanej wobec niej egzekucji organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, co doprowadziło do utraty jej płynności finansowej. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe ze swoim mężem. Skarżąca nie posiada nieruchomości, posiada natomiast oszczędności w wysokości [...] zł oraz następujące ruchomości: telewizor, laptop, samochód marki [...] , rok prod. 2001. Skarżąca oświadczyła też, że uzyskuje miesięcznie dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.200 zł oraz dochód z działalności gospodarczej w wysokości około 2.000 zł. Z kolei jej mąż z tytułu emerytury otrzymuje miesięcznie 1.400 zł, zaś z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości około 1.000 zł. Jako miesięczne zobowiązania Skarżąca wskazała kredyty w wysokości około 1.600 zł oraz wydatki mieszkaniowe w wysokości około 800 zł. Skarżąca załączyła do jej wniosku wyciągi z rachunków bankowych. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących jej sytuacji materialnej, Skarżąca nadesłała przy piśmie z dnia 31 sierpnia 2016 r. następujące dokumenty: zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7 oraz wyciąg z rachunku bankowego męża. Postanowieniem z dnia 22 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 5 października 2016 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o rozłożenie wpisu sądowego od jej skargi na trzy raty. Skarżąca w uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że nie może dysponować środkami zgormadzonymi na jej rachunku bankowym z uwagi na utrzymywane nadal zajęcie tego rachunku. Skarżąca wskazała też, że ze środków uzyskiwanych z bieżącej działalności gospodarczej finansowała dotychczas wydatki związane z tą działalnością, jednakże obecnie nie jest to już możliwe, gdyż wydatki są wyższe niż dochody, co skutkowało też rozwiązywaniem umowy najmu lokalu wykorzystywanego do działalności gospodarczej. Ponadto z uwagi na swoją obecną sytuację Skarżąca nie jest też w stanie uzyskać środków na zapłatę kosztów sądowych w drodze zaciągnięcia kredytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się również, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć bowiem należy, że z nadesłanych przez Skarżącą deklaracji VAT-7 dotyczących 2016 roku wynika, że miesięczna sprzedaż opodatkowana podatkiem VAT w prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej wynosi około 500.000 zł (maj – 493.149 zł, czerwiec – 562.888 zł, lipiec – 458.689 zł). Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego, że w świetle poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Odnotować również należy, że ze złożonych przez Skarżąca dokumentów wynika, iż jej mąż Skarżącej także prowadzi działalność gospodarczą, dzięki czemu w 2015 roku uzyskał przychód z tego tytułu w wysokości 141.571,19 zł. Jak wynika natomiast z nadesłanego zestawienia przychodów za maj, czerwiec i lipiec 2016 r., miesięczne przychody męża Skarżącej z tego tytułu wyniosły odpowiednio 9.210,98 zł, 8.587,50 zł, 4.310,41 zł. Ponadto zarówno Skarżąca, jak i jej mąż pobierają świadczenia emerytalne, które stanowią dla nich stałe źródło dochodu. Skarżąca deklarowała też w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy posiadanie oszczędności w kwocie 5.000 zł. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Końcowo odnosząc się do wniosku Skarżącej zawartego w jej sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego o rozłożenie na raty kwoty wpisu sądowego od skargi, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 229 § 1 p.p.s.a., należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami. Sąd zauważa też, że w orzecznictwie wskazuje się, iż przepis art. 229 § 1 p.p.s.a. odnosi się do nieuiszczonych należności sądowych, wskazanych w art. 219 § 1 p.p.s.a., orzeczonych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., GZ 126/04). Nie ma natomiast zastosowania do tych opłat, w stosunku do których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa i których nieuiszczenie powoduje odrzucenie skargi czy innego środka prawnego albo pozostawienie pisma bez rozpoznania. Dlatego nieopłaconego wpisu od skargi nie można uznać za nieuiszczoną należność orzeczoną przez sąd. Powyższe oznacza zatem, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości prawnej rozłożenia wpisu od skargi na raty czy też odroczenia jego zapłaty (por. postanowienie NSA z dnia 12 października 2011 r., II OZ 765/11, LEX nr 1149596). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.