III SA/Wa 1878/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – adwokata w sprawie ze skargi A.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. ustanowić skarżącemu pełnomocnika (adwokata) z urzędu 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Referendarz sądowy zauważa, że w wyniku wniesienia skargi, jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest obowiązek zapłaty wpisu od tej skargi w wysokości 185,- zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, wnioskowane przez stronę oznacza zwolnienie od kosztów sądowych (obejmujące zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków) a także ustanowienie pełnomocnika (art. 211, art. 212 oraz art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem z 14 sierpnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, uzupełnionym następnie - nadesłanym w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 19 sierpnia 2008 r. - pismem złożonym 26 sierpnia 2008 r., A. L zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że – oprócz mieszkania – nie posiada żadnego majątku. Poinformował o tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz z synem, a mają do dyspozycji – miesięcznie [...],- zł brutto. W piśmie z 26 sierpnia 2008 r. skarżący zwrócił uwagę na to, że w Sądzie Rejonowym dla W. poinformowano go o zwolnieniu z opłat podatkowych – bezterminowego. Do pisma przewodniego załączył zaświadczenie o wynagrodzeniu, o potrącaniu rat pożyczek w wysokości 970,- zł miesięcznie, faktury za energię elektryczną, zestawienie opłat eksploatacyjnych za mieszkanie. 3. Zdaniem referendarza sądowego, z zestawienia środków, którymi dysponuje skarżący – tj. kwoty [...],- zł brutto na miesiąc, miesięcznych stałych i udokumentowanych wydatków – które ponosi, oraz potrzeb życiowych trzech osób i cen podstawowych artykułów, wynika ograniczona zdolność skarżącego do uczestniczenia w całości kosztów postępowania, tj. w kosztach sądowych i w kosztach działania pełnomocnika. W szczególności referendarz sądowy wskazuje – przykładowo – że: na Uniwersytecie UMCS przeciętne miesięczne koszty utrzymania studenta, młodego człowieka, bez problemów zdrowotnych, szacuje się na ok. 950 zł (por. www.umcs.lublin.pl/articles.php?aid); miesięczny koszt utrzymania osadzonego w więzieniu, to ok. 1500,- zł (http://www.premier.gov.pl/archiwum/061031-1.htm), choć w niektórych zakładach karnych koszt ten wynosi ponad 2000,- zł. Wysokość minimum socjalnego w roku 2007 określono na ponad 800 zł na osobę - za podstawę przyjęto wysokość minimum socjalnego po III kwartałach 2006 r, co nie jest jednak wyznacznikiem godziwej egzystencji, zagwarantowanej w Konstytucji (por. www.ipiss.com.pl/ms_srednioroczne2006.pdf;). Z tego powodu, rodzaj interwencji referendarza sądowego w kwestii obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i kosztów postępowania w ogóle, jak ten wyrażony w sentencji, był konieczny, ponieważ kryterium przyznawania pomocy jest zachowanie finansowych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych strony. W koszyku minimum socjalnego znajdują się nie tylko dobra służące zaspokajaniu potrzeb egzystencjalnych tj. żywność, odzież i obuwie, ale również, jako wyraz człowieczeństwa, skromne uczestnictwo w kulturze i łączności. Wysokość minimum socjalnego stanowi nie tyle obraz ubóstwa (w przeciwieństwie do minimum egzystencji), co wyraz społecznej umowy, dotyczącej zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnym, które powinny być uwzględniane. Istotną sprawą dla referendarza sądowego jest zastosowanie prawidłowych danych o wysokości i strukturze minimum socjalnego, ponieważ minimum socjalne jest kategorią społeczną, badaną w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, za pomocą której mierzy się koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Wielkość ta obrazuje także poziom kosztów utrzymania, który staje się standardem minimalnie godziwego poziomu życia. Należy przy tym stwierdzić, że nawet uzyskanie, podczas zestawienia, wysokości kosztów sądowych i posiadanych przez stronę środków, wartości nieznacznie przewyższającej minimum socjalne, nie powinno być podstawą odmowy przyznania prawa pomocy – ze względu na wartości chronione przez gwarancje "minimum socjalnego" i prawo do sądu. 4. Sąd Administracyjny kontroluje wprawdzie legalność całej sprawy administracyjnej, niezależnie od zarzutów strony, jednakże okoliczność ta nie może być – w ocenie referendarza sądowego – przyczyną odmowy przyznania stronie pełnomocnika z urzędu, zwłaszcza, że strona ma wątpliwości, co do prawidłowości zastosowania prawa. Jej wątpliwości mogą mieć uzasadnienie w odmiennym ujmowaniu przez Sądy problemu, w podobnych – na pozór - sprawach (por. wyrok WSA Warszawa z 15 lipca 2008 r. sygn. III SA/Wa 434/08, Wyrok WSA w Poznaniu z 29 kwietnia 2008 sygn I SA/Po 120/08, wyrok WSA w Gliwicach sygn. I SA/Gl 878/07, czy uzasadnienia projektów aktów prawnych). Stąd decyzja o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, który pokieruje postępowaniem. Jednocześnie referendarz ma świadomość tego, że nawet osiągnięcie, podczas pertraktacji skarżącego z pełnomocnikiem, w procesie negocjacji warunków, wynagrodzenia przewidzianego w § 18 ust. 1 pkt 1 lit a w zw z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie .... (Dz.U. Nr 163, poz. 1348) i – zarazem – obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, ograniczyłby zdolności płatnicze skarżącego, w stopniu uzasadniającym interwencję Sądu na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a. 5. Powyższe uwagi nie oznaczają jednak – w ocenie referendarza sądowego – niemożności wygospodarowania przez skarżącego kwoty na jedyne koszty sądowe wymagalne w sprawie na obecnym etapie postępowania, tj kwoty wpisu od skargi w wysokości niespełna 200,- zł. Referendarz sądowy wskazuje zarazem, że kwoty podobnej wielkości skarżący reguluje, co miesiąc, z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych (np. rachunków za telefon), które to zobowiązania nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami sądowymi. Nadto ani z treści złożonego formularza PPF, ani z treści nadesłanych dokumentów nie wynika niemożność zgromadzenia wskazanej kwoty: z materiałów tych natomiast wynika fakt uzyskiwania przez skarżącego, co miesiąc, środków finansowych z tytułu stosunku pracy – nie wspominając o środkach finansowych uzyskiwanych przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym – którymi może gospodarować w najkorzystniejszy, jego zdaniem, sposób. 5. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 §1 w związku z art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s. postanowiono jak w sentencji.