III SA/Wa 19/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Golat, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku A. M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2010 r.. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, maj, czerwiec, sierpień i październik 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Pismem z 1 lutego 2012 r. Skarżący – A. M. P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2011 r. wydanego na skutek skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, maj, czerwiec, sierpień i październik 2006 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1 518 zł. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych na formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że: - jego majątek został zajęty w wyniku postępowania egzekucyjnego, - we wszystkich sprawach, które toczą się przed tut. sądem, uiścił już 16 142 zł tytułem wpisów, -prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójka dzieci (2000 r. i 2002 r.), - ma rozdzielność majątkową z żoną, - posiada 320 udziałów w A. sp z o.o. o wartości 160 000 zł, zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, - z tytułu umowy o pracę osiąga 1 386 zł brutto co miesiąc, - uiszcza co miesiąc alimenty w wysokości 2 000 zł Pismem z 8 marca 2012 r. wezwano Skarżącego o nadesłanie, w terminie 7 dni, dodatkowych informacji o swojej sytuacji majątkowej (zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą – etc). Powyższe wezwanie zostało doręczone prawidłowo dnia 14 marca 2012 r., lecz pomimo upływu wyznaczonego terminu Skarżący nie udzielił odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisami stanowiącymi podstawę do rozpatrzenia wniosku, tj. art. 245 § 3, w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270,) dalej: "P.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że po pierwsze instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Po drugie instytucja ta zakłada, że to Wnioskujący wykaże spełnienie pozytywnej przesłanki warunkującej przyznanie tego prawa. Wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W świetle powołanych przepisów przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tego aktu, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeżeli chodzi o procesowy wymóg, polegający na tym, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, to oznacza on, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podobne stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w orzecznictwie, czego przykładem może być np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2005 r. (sygn. akt I OZ 6/05). W przedmiotowej sprawie, w złożonym oświadczeniu Skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Z żoną ma rozdzielność majątkową. Jego miesięczny dochód wynosi 1 396 zł. Podał także, że co miesiąc uiszcza alimenty w wysokości 2 000 zł. Z wniosku złożonego przez Skarżącego nie wynikało jednak w jaki sposób Skarżący z zadeklarowanej jako jedyne źródło utrzymania kwoty 1 386 zł miesięcznie brutto pokrywa alimenty w wysokości 2 000 miesięcznie netto - nie wspominając o kosztach utrzymania. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi Skarżącego na wezwanie z 8 marca 2012 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie uzupełnił bowiem złożonego oświadczenia o żądane dokumenty, co uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych Skarżącego. Nie został zatem spełniony procesowy wymóg, warunkujący analizę sytuacji majątkowej i w efekcie rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący ubiegający się o prawo pomocy nie przedłożył dokumentów pozwalających na stwierdzenie, że należy do kręgu osób, którym takowa pomoc może zostać przyznana. Wobec powyższych okoliczności należało uznać, iż Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Nie został zatem spełniony konieczny wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 P.p.s.a., w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.