III SA/Wa 1902/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. P. (dalej "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. Skarżąca w dniu 2 kwietnia 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca podniosła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Jako źródło utrzymania wskazała na otrzymywane świadczenie emerytalne w wysokości 1534 zł oraz rentę córki w wysokości 850 zł. Podkreśliła, iż nie posiada żadnego majątku tylko mieszkanie o powierzchni 40 m2 oraz działkę nr [...] w K. Ponadto wskazała, iż od 1998 r. do 2010 r. uiszczała należny podatek od nieruchomości ustalony od powierzchni powyższej działki w wymiarze 200 m2. Natomiast w 2011 r. otrzymała decyzję ustalającą jej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości odnoszącą się do tej samej działki jednak ze zmniejszoną o 21 m2 powierzchnią. W ocenie Skarżącej wynikało to z modernizacji działki przeprowadzonej w dniu 19 sierpnia 2009 r., z której utajniono protokół przez co nie mogła w terminie złożyć do niego zastrzeżeń. Do powyższego wniosku załączyła kserokopie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji swojej emerytury oraz renty córki, z których wynika wysokość otrzymanych świadczeń wskazanych we wniosku PPF. W wykonaniu zarządzenia do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, Skarżąca wskazując na fakty, które obrazują jej sytuację majątkową podniosła, iż ma 83 lata, przeżyła śmierć męża i syna. Mieszka z 56 letnią córką, która przeszła [...] i jest pod opieką [...]. Wskazała, iż razem z córką mieszkają w domu rodzinnym i uczestniczą w kosztach 1000 zł rocznie. Podniosła, iż na lekarstwa razem z córka wydają 200 zł miesięcznie. Na obecną chwilę nie korzystają z pomocy społecznej. Do pisma załączyła roczne obliczenie podatku dokonane przez ZUS za 2012 r. dotyczące otrzymywanej przez siebie emerytury oraz renty córki, ostatnie wyciągi z kont bankowych, rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę telefon oraz za wywóz odpadów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny ( zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. np. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie, Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że łączny miesięczny dochód Skarżącej i jej córki wynosi 2.384 zł. Nadmienić również należy, iż Skarżąca, co wynika z dołączonej do wniosku decyzji ZUS waloryzującej jej emeryturę, otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie 203,50 zł. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazała comiesięcznych wydatków składających się na jej bieżące utrzymanie oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego Skarżąca wskazując na comiesięczne koszty utrzymania siebie i córki podkreśliła, iż zaliczyć do nich należy wydatki na leki w wysokości 200 zł miesięcznie. Nie wskazała natomiast ponoszenia jakichkolwiek wydatków na wyżywienie czy comiesięczny czynsz. Odnosząc się do nadesłanych przy piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 r. rachunków za gaz w wysokości 1.058,64 zł, energię elektryczną – 148,10 zł, wodę – 175,86 zł, rachunek za telefon 114 zł oraz fakturę za wywóz nieczystości w kwocie 110,16 zł stwierdzić należy, iż pokrycie wynikających z nich należności nie należy przypisywać do comiesięcznych wydatków Strony. Świadczy chociażby o tym faktura za wywóz nieczystości wystawiona za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r. Podobnie można odnieść się do należności za gaz i prąd. Podkreślenia ponadto wymaga, iż nadesłane kserokopie wyciągów z rachunków bankowych świadczą o posiadaniu przez Stronę kwoty przekraczającej wysokość wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Świadczy o tym chociażby wysokość salda na dzień 18 marca 2013 r. na rachunku bankowym Skarżącej w wysokości 1.564,76 zł oraz dostępność środków na rachunku jej córki w kwocie 1924,69 zł. Jednocześnie Skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności uniemożliwiających jej przeznaczenie tych środków na potrzeby postępowania sądowego, nie wspominając o wydatkach korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed wydatkami na poczet postępowania sądowego. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Analizując informacje znajdujące się w posiadaniu Sądu wskazać trzeba, że z zestawienia rocznych dochodów, którymi dysponuje Skarżąca i jej córka tj. kwoty ponad 27.217 zł rocznie, wynika jej możliwość do uiszczenia kosztów sądowych występujących w sprawie. Jednocześnie Skarżąca nie wskazała, aby posiadała jakiekolwiek zobowiązania finansowe. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym może być wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącej. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jego córki. Jednocześnie odnosząc się, do żądania Skarżącej o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała jednoznacznie, iż nie dysponuje środkami finansowymi na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącej, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków umożliwia jej uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla Skarżącej. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 2, w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji